Tematy

Oburzamy się na krzywdę psa, ale los miliardów świń i krów w chowie przemysłowym pozostaje nam obojętny. Jakie procesy pozwalają nam wyłączyć empatię przed sklepową półką? O uśpionych sumieniach, mechanizmach psychologicznych i autorytetach, które zwalniają nas z myślenia i wyzwaniu, które rzucił nam wybitny zoolog i bioetyk, profesor Andrzej Elżanowski.

Wokół soi narosło więcej mitów i kontrowersji niż wokół jakiegokolwiek innego produktu w naszej diecie. Dezinformacja i strach przed „żeńskimi hormonami” roślinnymi sprawiły, że wielu mężczyzn unika jej jak ognia, jednocześnie bez mrugnięcia okiem sięgając po mleko krowie naszpikowane prawdziwymi hormonami ssaków. Nowy model oceny żywności BPI, opracowany na Uniwersytecie w Cambridge i opublikowany w 2026 roku, oficjalnie uznał tofu za bezkonkurencyjnego lidera wśród produktów białkowych.

Jak wiele znaczeń może pomieścić pudełko mrożonej pizzy? Wokół Książula powstała wspólnota, którą łączą język, symbole i zaufanie do „swojego człowieka”. Premiera jego pizzy w Żabce wywołała spór o to, co właściwie znaczy „MUALA”. Przyglądam się tej historii z antropologicznej perspektywy, jako opowieści o przynależności, rozczarowaniu i podtrzymywaniu więzi.

Dlaczego jedne cząsteczki są „prawe”, a inne „lewe” – i dlaczego ta różnica ma znaczenie dla życia? Tegoroczną Nagrodę Nobla w dziedzinie chemii otrzymali Henri B. Kagan i Kenso Soai za odkrycia dotyczące asymetrycznej syntezy organicznej i autokatalizy. Ich badania pokazały, jak niewielka początkowa przewaga jednej formy cząsteczki może zostać chemicznie wzmocniona – zjawisko ważne zarówno dla biologii, jak i projektowania leków.

Niepokój o rachunki i ciepło w domu może stać się narzędziem manipulacji. Kto korzysta na fake newsach o prądzie, gazie i paliwie? Jak sprawdzać informacje i czy sami możemy wymagać rzetelności od mediów?

Tegoroczną Nagrodę Nobla w dziedzinie fizyki otrzymał Francis Halzen, belgijski fizyk pracujący w Stanach Zjednoczonych. Królewska Szwedzka Akademia Nauk uhonorowała go za „decydujący wkład w powstanie obserwatorium IceCube i odkrycie wysokoenergetycznych neutrin pochodzenia astrofizycznego”. To właśnie dzięki jego naukowej wizji powstał niezwykły detektor wykorzystujący ogromną bryłę antarktycznego lodu do obserwowania cząstek przybywających z najodleglejszych zakątków Wszechświata.

Współczesne konflikty zbrojne zatarły granice moralne, a międzynarodowy system ochrony praw człowieka przeżywa najgłębszy kryzys od dekad. Czy potrafimy jeszcze upomnieć się o bezbronnych, zanim cynizm i polityczny pragmatyzm ostatecznie zastąpią sprawiedliwość?

Światło może stać się narzędziem sterowania aktywnością komórek nerwowych. Tegoroczną Nagrodę Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny otrzymali Karl Deisseroth, Peter Hegemann i Georg Nagel za odkrycia, które doprowadziły do powstania optogenetyki – jednej z najważniejszych współczesnych metod badania mózgu. Dzięki niej naukowcy mogą z niezwykłą precyzją aktywować lub wyciszać wybrane neurony i sprawdzać, jak wpływają one na funkcjonowanie organizmu.

Nauka nie dzieje się tylko w laboratoriach i wielkich centrach akademickich. Dzieje się także w regionach, małych miastach i lokalnych wspólnotach – a te mają własne języki, historie i sposoby opowiadania o świecie. Jeśli popularyzacja nauki ma rzeczywiście docierać do wszystkich, musi nauczyć się mówić także ich głosem. O tym, jak śląski, kaszubski i łemkowski mogą stać się przestrzenią komunikacji naukowej, będzie mowa podczas konferencji SPIN 2026 w Krakowie.