Tomasz Hutsch

Dlaczego jedne cząsteczki są „prawe”, a inne „lewe” – i dlaczego ta różnica ma znaczenie dla życia? Tegoroczną Nagrodę Nobla w dziedzinie chemii otrzymali Henri B. Kagan i Kenso Soai za odkrycia dotyczące asymetrycznej syntezy organicznej i autokatalizy. Ich badania pokazały, jak niewielka początkowa przewaga jednej formy cząsteczki może zostać chemicznie wzmocniona – zjawisko ważne zarówno dla biologii, jak i projektowania leków.

Tegoroczną Nagrodę Nobla w dziedzinie fizyki otrzymał Francis Halzen, belgijski fizyk pracujący w Stanach Zjednoczonych. Królewska Szwedzka Akademia Nauk uhonorowała go za „decydujący wkład w powstanie obserwatorium IceCube i odkrycie wysokoenergetycznych neutrin pochodzenia astrofizycznego”. To właśnie dzięki jego naukowej wizji powstał niezwykły detektor wykorzystujący ogromną bryłę antarktycznego lodu do obserwowania cząstek przybywających z najodleglejszych zakątków Wszechświata.

Światło może stać się narzędziem sterowania aktywnością komórek nerwowych. Tegoroczną Nagrodę Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny otrzymali Karl Deisseroth, Peter Hegemann i Georg Nagel za odkrycia, które doprowadziły do powstania optogenetyki – jednej z najważniejszych współczesnych metod badania mózgu. Dzięki niej naukowcy mogą z niezwykłą precyzją aktywować lub wyciszać wybrane neurony i sprawdzać, jak wpływają one na funkcjonowanie organizmu.

Nauka nie dzieje się tylko w laboratoriach i wielkich centrach akademickich. Dzieje się także w regionach, małych miastach i lokalnych wspólnotach – a te mają własne języki, historie i sposoby opowiadania o świecie. Jeśli popularyzacja nauki ma rzeczywiście docierać do wszystkich, musi nauczyć się mówić także ich głosem. O tym, jak śląski, kaszubski i łemkowski mogą stać się przestrzenią komunikacji naukowej, będzie mowa podczas konferencji SPIN 2026 w Krakowie.

W naszych organizmach każdego dnia trwa wojna starsza niż zwierzęta, rośliny, a nawet życie wielokomórkowe. To właśnie w wyścigu zbrojeń między bakteriami i wirusami narodziły się mechanizmy odporności, które dziś chronią także ludzi. Ta historia pozornie zaczyna się od Ilji Miecznikowa – rosyjskiego noblisty, który badał rozgwiazdy. Prowadzi ona przez mikrobiom i bakteriofagi, aż do sirtuin – pradawnych białek mogących stać się kluczem do leczenia chorób zapalnych, nowotworów, a nawet depresji.

Dlaczego słonie i wieloryby rzadko chorują na nowotwory? Poznaj paradoks Peto oraz odkrycia, które mogą zrewolucjonizować przyszłość onkologii.

Setki milionów ludzi zmarły podczas epidemii Czarnej Śmierci, całe miasta opustoszały, a pola zarastały lasem. Gdy pierwsze liście nowych dębów rozwijały się na włoskich wzgórzach, Europa dopiero podnosiła się po jednej z największych katastrof w swoich dziejach.