Odcinek 6.

Poprzedni odcinek: Houston, będziemy mieć problem

Trudno było wymyślić nam na Wydziale ciekawszą wyprawę niż w miejsce pierwszego znanego strajku w dziejach ludzkości. Do misji wybrano prymusów: byli to Miszala i Pat. Znaleźli się, w roli terminujących młodych skrybów, w dolinie w zachodnich Tebach, w osadzie robotników pracujących przy grobowcach faraonów. W starożytnym Egipcie zdarzało się, że skrybami były kobiety i zajmowały się rachunkowością i administracją, ale bywały też kapłankami i lekarkami. Miszala i Pat, po gruntownej edukacji w staroegipskim systemie pisma, mieli pracować jako kandydaci na nauczycieli. Taki zawód miał najwięcej sensu, bo nie czynił z nich automatycznie nadzorców z jednej strony, a z drugiej – nie musieli pracować fizycznie z robotnikami. Pat bardzo nie lubi pracować fizycznie, więc kategorycznie zaznaczyła, że nie będzie nic murować ani nosić podczas tej wyprawy. Pat mówi, że jej ulubionym sportem ekstremalnym jest czytanie. W sam raz na skrybę – stwierdzili opiekuni naukowi i stąd taka rola w terenie.

Osada nazywała się Set-Ma’at, Miejsce Prawdy. Jednak tę prawdę owiewała pewna tajemnica: osada była państwowym sekretem, nie mówiono o niej głośno. Tamtejsi robotnicy wiedzieli zbyt dużo, a więc byli zbyt cenni.

Uwielbiający wszelkich masonów i inne tajemnice Miszala mógł być szczęśliwy i dumny, ale wolał narzekać, że to już nie czasy wznoszenia piramid.

– To się trafiło innym, tym kujonom z pokolenia naszych wykładowców – utyskiwał.

– Nie marudź – kręciła głową Pat – Każdy by się z tobą zamienił. – Pomyśl o Dobrowoju i Damroce którzy musieli jechać do średniowiecznej Islandii. Nawet sprzed Althingu, mój drogi amigo.

– Ale ja naprawdę sądziłem, że zobaczymy w budowie jakąś piramidę! – okazało się, że Miszala, choć prymus, niezbyt dobrze znał okres historyczny, do którego przenieśli się wehikułem czasu.

– Zobaczysz, jak budowano groby w Dolinie Królów. Kropka – odparła Pat.

– Ale ja chcę piramid!

– To wracaj na Wydział budować makiety i tam sobie marudź o piramidach – uciszyła go. Zrobiło jej się jednak żal prymusa-nieuka i opowiedziała mu pokrótce, że w czasach, w których wylądowali, Egipt niespecjalnie było już stać na takie cuda świata jak piramidy. Zmieniły się nieco koncepcje religijne. Faraon mniej już był bogiem, a bardziej opiekunem swojego ludu. A poza tym trudno było przeskoczyć piramidy w Gizie, więc po co kolejnym faraonom marnować siły i środki? Żeby pokazać się, że są gorsi od Cheopsa, Chefrena czy Mykerinosa?

– Poza tym podziemne groby w Dolinie Królów łatwiej upilnować przed rabusiami – zakończyła Pat.

Nie uciszyło to jednak marudnego Miszali. Niebawem znalazł kolejny problem. Sekrety sekretami ale życie tu znacznie różniło się od świata gier i filmów. Powolne, nudne, żmudne, bez większych emocji. Robotnicy nazywali się pokornie Sługami Miejsca Prawdy i żyli skromnie. Wszystko mieli zagwarantowane, a nie żądali wiele: zadowalali się zaspokojeniem im wiktu i opierunku. Dostawali zboże, ryby, warzywa, owoce, ubrania, drewno na opał. Czasem piwo i oliwę. Z rzadka sól i mięso.

– Nie dziwię się, że to musiało doprowadzić do strajku. Co za nuda, potrzebowali trochę akcji! – syczał Miszala, sącząc cienkie piwo. Pat pokiwała głową. Co za bezmiar ignorancji za publiczne fundusze! Robotnicy nie zastrajkowali z nudy, lecz dlatego, że pewnego dnia w 29 roku panowania faraona Ramzesa III nawet ich skromne potrzeby nie zostały zaspokojone. Słaby poziom wiedzy Miszali wynikał jednak nie stąd, że nic się nie uczył, ale że uczył się głównie ciekawych rzeczy. Czyli tego, co miało trochę akcji. A co na naszych studiach miało trochę akcji? Historia gier i filmów oczywiście, choć w tych czasach była nadal niedoceniana i nie miała nawet własnego instytutu. Miszala argumentował, że historia gier i filmów ma wielką przyszłość. Tymczasem przebywali jednak w przeszłości gdzie robotnicy byli poważnie wkurzeni, z czego zwierzyli się młodym kandydatom na skrybów. Szczególnie chętnie zwierzali się skrybini, bo myśleli, że zostanie kapłanką i może przez to będą mieli fory nie tyle u bóstwa, co w świątyni, gdzie mają dużo prowiantu. Wreszcie zebrali się razem i udali pod chatę nadzorcy z tą samą skargą co wcześniej, tyle że bardziej stanowczo sformułowaną.

– Już dwadzieścia dni miesiąca minęło, a my wciąż nie dostaliśmy jedzenia. Ile to jeszcze potrwa? – denerwowali się. Przyniosło to skutek. Nadzorca pofatygował się do pobliskiej świątyni jednego ze zmarłych faraonów i wydobył stamtąd odpowiednią ilość zboża.

Miszala, dla odmiany, zaczął sarkać, że marny i krótki ten pierwszy strajk. Lecz okazało się, że to dopiero początek. Kilka miesięcy później sytuacja zaczęła się dynamicznie rozwijać, niemal jak wartka akcja w grach i filmach. Tym razem Słudzy Miejsca Prawdy nie czekali już na szefa, tylko sami pofatygowali się do pobliskich świątyń po zaopatrzenie. Zasypali kapłanów i strażników skargami, w które uważnie wsłuchiwała się Pat.

– My, słudzy Miejsca Prawdy, Jesteśmy głodni i spragnieni! Nie mamy co włożyć do garnka, nie mamy czego nałożyć na kark!

– Faraon musi o tym się dowiedzieć! On by do tego nie dopuścił!

– Wierzymy, że faraon, który obronił nas przed najazdem, obroni nas też przed głodem.

Pat pamiętała, że w 1178 roku p.n.e. Ramzes odparł inwazję tzw. Ludów Morza. Ba, poradził sobie nie tylko z atakami obcych, ale też z wywołaną zmianami klimatycznymi klęską nieurodzaju. Podczas gdy wokół pod ciosami mieczy, od palącego słońca i innych problemów runęły imperia Hetytów, Mykeńczyków i Asyryjczyków, Egipt przetrwał.

W podzięce bogom, Ramzes III odnawiał świątynie i budował pomniki. Finansował to z łupów z wypraw do obcych krain. Jednak z czasem i jego poddani zaczęli odczuwać ciężar sukcesów faraona. To były tysiące mężczyzn zabranych na wojnę, którzy już nie wrócili. Brakło rąk do pracy w czasach, gdy klimat stawał się coraz bardziej wymagający. A przy niknących zasobach mnożyły się przypadki korupcji urzędników. Te problemy w końcu dotarły także do tajnej osady Set-Ma’at.

– Naprawdę wierzycie, że faraon obroni nas przed głodem? – nie dowierzał jeden z mówców na zebraniu starszyzny robotników.

– Taki ma obowiązek – odparł cieszący się szacunkiem starszy oczytany skryba – Ma czuwać nad tym, żeby w kraju nad Nilem wszystko funkcjonowało harmonijnie. A my mamy obowiązek być mu posłuszni…

– Posłuchaj mądralo, nie ty jeden potrafisz tu czytać. Ja wiem, że nasz król ma dbać, by każdy znał swoje miejsce i obowiązki, by nikt nikomu nie utrudniał życia – odezwał się, ku zdziwieniu Pat, kobiecy głos – Tymczasem mój mąż poszedł wczoraj na żebry pod świątynię. Powiedzieli mu, że mają mirrę, miedź i brąz, ale te nie będą mu smakować. Wrócił tak wyczerpany i głodny, że leży teraz w malignie…

– Cichaj, kobieto! – uciszył ją inny z robotników. – Rzecz w tym, że my chodzimy na skargi do urzędników i kapłanów, a oni poprzez swoich zwierzchników powinni dać znać faraonowi. Nie robią jednak tego ze strachu, że skończyliby u krokodyli! Faraon nic nie wie, nic nie zrobi!

– Ach ta bajka o dobrym faraonie i złych wezyrach – mruknął ktoś. Kłótnia zaczęła się na dobre. Pat i Miszala zarejestrowali ją na paznokciowym dyktafonie, a potem odtworzyli i omówili w swojej chacie. Jako terminujący skrybowie mieli do dyspozycji całkiem miło urządzoną chatkę, plus, oczywiście nowo opracowaną kompaktową toaletę ze śluzą czasową. Prócz względów związanych z komfortem badaczy, wnioskując o przyznanie im tego nowoczesnego udogodnienia powołali się też na przyczyny ekologiczne. Egipcjanie mają wystarczająco dużo własnych nawozów, a inne epoki, na przykład smutne lata dwudzieste XXI wieku, wymagają dodatkowego użyźniania i gnojenia.

– Wiesz, co – odezwał się Miszala – rozmawiałem z takim jednym i on powiedział, że wie, jak sobie z tym wszystkim poradzą. Po prostu włamią się do grobowców, zabiorą stamtąd złoto i klejnoty, sprzedadzą na lewo i będę mieli na jedzenie.

– Gadanie – odparła Pat.

– To chyba tym razem ty jesteś niedoinformowana – triumfował Miszala – Była tu już taka afera, jakiś czas temu. Całe rodziny były zamieszane w kradzieże.

Ta informacja zaniepokoiła Pat. Oczyma wyobraźni widziała już jak pod pretekstem karania rabusiów wioskę atakują i wyrzynają hordy najemników wysłane przez jakiegoś rozsierdzonego wezyra. Ale podręczniki o tym nie wspominały, więc chyba nie miała się czego bać? Sama nie wiedziała…

Dzień później sytuacja się zaogniła. Robotnicy poszerzyli protest i odcięli oficjelom wszelki dostęp do Doliny Królów.

– Zobaczymy, co nasza wierchuszka powie teraz, gdy nie będzie mogła składać ofiar za zmarłych. Może wreszcie otrzeźwieje! – rozpowiadali przywódcy strajku.

– A co, jeśli was zaatakują? – podzieliła się swoimi obawami Pat.

– Zapewniam, że nim nas powalą, rozwalimy niejeden królewski grobowiec – usłyszała w odpowiedzi.

Nie tego oczekiwała.

– Wiesz co, Miszala, powinniśmy chyba wracać. Robi się niebezpiecznie – stwierdziła w chacie. – Znów będą jakieś jazdy i kurs z etyki badawczej rozbudują do sześciu pełnych semestrów.

– Jak to? – zdziwił się Miszala. – Przecież znasz przebieg wydarzeń z podręcznika? Za twoją namową zajrzałem tam i przeczytałem, że wszyscy w końcu się dogadają, chociaż potrwa to ze trzy lata. Faraon niczego się nie dowie, potem zginie w pałacowym zamachu. Robotnicy zaś poznają, że mają realną siłę. Nie będą już się sprzeciwiać tylko zakłóceniom w dostawach żywności, ale będą też występować przeciw korupcji i niesprawiedliwości.

– Tak? – Pat uniosła brew. – Aż dziw, że nie powołali tu komuny egipskiej…

– Co masz na myśli?

– Że pachnie mi tu krwią. Nasz strajk opisało ledwie jedno źródło. A co, jeśli trochę mijało się z prawdą? Co, jeśli robotnicy zostali krwawo spacyfikowani i dlatego „dogadali się” z nadzorcami i urzędnikami?

– Cykasz się?

– Tak.

– To wracaj. Ja zostaję – odparł Miszala.

Pat wróciła na Wydział i napisała pracę, która spotkała się z dość życzliwymi opiniami. Miszala doczekał końca strajku robotników, w międzyczasie po kryjomu infiltrując z rabusiami pobliskie groby. Na zakończenie ruszył nawet do Gizy, by włamać się do Wielkiej Piramidy. Po powrocie na Wydział został oczywiście wyrzucony ze studiów. Liczył się z tym. Napisał książkę, która wygrała konkurs Rady Kultury w kategorii opowieści przygodowe dla młodzieży trudnej i otrzymała przydział środków do dalszego opracowania. Na podstawie książki powstała gra, która przyniosła Miszali wielką sławę i odznaczenie Złoty Krokus Zasługi na Wielkim Kongresie Międzynarodówki Ekomunistycznej. Miszala przeniósł się do samej Brasílii, gdzie dotąd mieszka w zaprojektowanej przez siebie świetlistej eko-piramidzie i gdzie odwiedzają go stale tłumy fanów i fanek. Można powiedzieć, że to on wygenerował współczesną modę na wszystko, co egipskie.

Jednak to dzięki tej modzie udało się, wiele lat później, doktorantce Pat, wówczas już doświadczonej profesor, otrzymać zgodę na ambitne badania w tym samym miejscu i czasie. Dzięki nim powstał system Nil-12, który trwale odwraca skutki zmian klimatycznych wygenerowanych w słusznie minionej epoce Antropocenu. Już znaleźli się oczywiście dziennikarze, którzy nową epokę zaczynają nazywać „Nilocenem”. Niedawno w wywiadzie dla Zielonej Prawdy profesor Pat wyraziła nieśmiało nadzieję, że zapanuje wkrótce moda na geologię i ludzie wreszcie dowiedzą się, że epoki geologiczne trwają troszkę dłużej niż kilkadziesiąt lat…

Trzy pierwsze odcinki cyklu można przeczytać w Nowym Obywatelu.

Odcinek 5.

Poprzedni odcinek: Badanie w Watykanie

Dzięki tym wybitnym idiotom Smyszce i Żylikowi, którzy prawie spowodowali Zmianę Historii (aż musieli interweniować członkowie senatu), kursy z etyki z 60 godzin rozpanoszyły się do 360. Co więcej, doktoranci dostali absolutny szlaban na spotykanie się z jakimikolwiek kluczowymi postaciami historycznymi. Pech chciał, że mieliśmy już w kieszeni zgodę na badanie misji Apollo, lecz zgoda została cofnięta. Nawet nie pozwolono nam zbadać super sympatycznego Chrisa Hadfielda, kanadyjskiego astronauty i pisarza, który uczestniczył w kilku misjach i nagrał piosenkę Davida Bowie na pokładzie statku kosmicznego. Odkąd loty w kosmos są zabronione z powodów ekologicznych, mamy wyłącznie możliwość badania ich w przeszłości, więc naprawdę, szkoda. Dziękujemy Wam koleżanko i kolego! Dziękujemy bardzo, porra.

Musieliśmy stonować nasz opis badań i w końcu dostaliśmy zgodę – ufff – na zbadanie ośrodka obliczeniowego, który opracowywał oprogramowanie lotu dla misji Apollo 11. Dostaliśmy – my, czyli Czasław i Jagna – absolutny zakaz nawet patrzenia na przyszłych astronautów. Mieliśmy skoncentrować się na tym, jak przygotowywane było oprogramowanie, jak przebiegała współpraca tych prekursorów informatyki, jak pisano kod, jak zgłaszano innowacyjne wnioski. Wszystko niezwykle ciekawe i bardzo ważne: bez tego programu nie byłoby lotu na Księżyc ani słynnego spaceru Neila Armstronga po Srebrnym Globie.

W ogóle był to niesamowity czas. W Paryżu rewolucja 1968 roku, która promieniowała właściwie na cały świat, zaczęła się na uniwersytecie w Nanterre. Lada moment miał być koncert w Woodstock, który przedefiniował kulturę na długie lata, być może na zawsze. Zamordowano wielkiego świętego Kościoła Ekumenicznego, Martina Luthera Kinga i budzącego sympatię bojownika o pokój Roberta Kennedy’ego. Masakra ludności cywilnej w My Lai przez wojsko amerykańskie wywołała szok. W Brazylii pierwszy zryw rewolucyjny przeciwko dyktaturze – też zapoczątkowany przez studentów. Echa Praskiej Wiosny. Czkawka po marcowych migdałach w Polsce. Nie obawialiśmy się nudy.

Nie obyło się jednak bez utrudnień. Okazało się, że musieliśmy wcielić się w osoby sporo młodsze, bo nasi promotorzy stanowczo sprzeciwiali się angażowaniu nas w poważniejsze projekty z przeszłości, więc wchodził w grę tylko etat stażysty. W tamtych czasach doktorant raczej nie był stażystą w poważnych instytucjach naukowych, tylko etatowym pracownikiem, więc musieliśmy udawać studentów. Na szczęście wyglądamy młodo i pięknie, więc problem polegał tylko na odgrywaniu dużo mniej mądrych, niż naprawdę jesteśmy. Jagna zaopatrzyła się w jeansy, koraliki i bluzki z falbankami. Czasiek wskoczył w identyczne spodnie i koraliki, miał jedwabną bandankę i kolorowy T-shirt z dużym symbolem pokoju. Trochę się śmiał, że jest chodzącą reklamą Partii Pokoju, ale w sumie nie za bardzo mu to przeszkadzało. Oboje mieliśmy okrągłe kolorowe okulary, co bardzo nam było na rękę, bo w okularach można było zmieścić sporo współczesnej elektroniki, między innymi komunikatorki i energometry. Ze spadkiem energii zresztą nie mieliśmy żadnych problemów, w naszej badanej epoce aż dudniło od przeróżnych energii politycznych, społecznych i twórczych.

Czasiek natychmiast po przybyciu na miejsce i wmeldowaniu się do akademika kupił gitarę, którą pomalował w kwiatki, i zaczął pozować z nią na korytarzach, przyciągając spojrzenia równie jak on długowłosych dziewczyn. Przedstawiał się jako Jim, bezczelnie dodając samowolnie Morrison, mimo że zgodnie z wnioskiem miało się nazywać Johnson. Jagna za to przyjęła imię Grace Slick (choć miało być Jackson), bo i jej edukacja muzyczna nie poszła na marne. Zamieszkała w sąsiednim akademiku z trzema koleżankami w pokoju, co było bardzo cenne etnograficznie, bo od razu hurtem mieliśmy trzy wysoce zmotywowane do dzielenia się absolutnie wszystkim informantki. Niepotrzebny ten kurs o motywowaniu informantów (tu się zgadzamy w pełni z raportem Smyszki i Żelika). Jak ktoś nie umie motywować informantów, to niech nauczy się hodować różne miłe roślinki w doniczkach. Nasze oba akademiki były pełne miłej zieleni, jak prawdziwe szklarnie.

Czasami chodzimy na wykłady – studiujemy fizykę. Tu wszyscy są mega wyluzowani, nie ma ani jednego kursu z etyki, można nie przychodzić na zajęcia, bo nikt nie sprawdza listy, nawet analogowo. Wszyscy studenci cały czas rozmawiają o polityce i większość ma takie same poglądy, jak my. Więc jesteśmy popularni. W pozostałe dni pracujemy w laboratorium NASA i prowadzimy nasze właściwe badania.

– Ej, a wiecie, że to całe planowane lądowanie na Księżycu to ściema? Nie będzie żadnego człowieka na Księżycu. To pic na wodę, fotomontaż, który filmuje Kubrick – usłyszeliśmy któregoś wieczora wśród ziołowych oparów od ziomka noszącego ksywę Jaszczur.

– Że co? – zdziwiliśmy się.

– No Kubrick. Stanley Kubrick. Ten od „Odysei kosmicznej”. Do kina nie chodzicie? – syknął Jaszczur.
Wzruszyliśmy ramionami. Oczywiście, że znaliśmy reżysera i jego dzieło z lekcji historii. I znaliśmy teorię spiskową dotycząca Apollo 11 i Księżyca. Sądziliśmy jednak, że powstała parę lat po lądowaniu, a nie przed!

– To jedna wielka ściema. Zapamiętajcie moje słowa. Wiem, co mówię, bo moja dziewczyna Betty pracuje na tym planie filmowym – pytlował Jaszczur.

– Serio?

– Ba. Dla niepoznaki nazwali ten film „Samice z Księżyca atakują”.

– Ej, przecież to brzmi jak nazwa filmu porno – Jim Czasiek aż zachłysnął się piwem.

– A co, mieli go nazwać „Udawane lądowanie na Srebrnym Globie”? – obruszył się Jaszczur.

– Trudno w to uwierzyć.

– To wam udowodnię, zobaczycie! – wściekł się Jaszczur i bez słowa nas opuścił.

Dwa dni później wrócił stropiony. Betty wyznała mu, że naprawdę postanowiła zostać gwiazdą porno, ale wstydziła mu się powiedzieć. Dlatego wymyśliła historyjkę z lądowaniem na Księżycu.

Zawstydzonemu Jaszczurowi to wystarczyło. Tym razem to jednak my byliśmy niedowiarkami. Coś nam w tej historii nie pasowało. Dziewczyna z branży porno postanowiła zakamuflować przed chłopakiem podjętą ścieżkę kariery podpierając się teorią spiskową, której nie mogła znać, bo w 1968 roku jeszcze nie powstała?

To było tak dziwne, że porzuciliśmy dotychczasowe plany. Postanowiliśmy poznać Betty i samemu ocenić jej wiarygodność. Okazałą się sympatyczną, długowłosą pieguską w okularach, pozbawioną ekstrawagancji, wręcz skromną „dziewczyną z sąsiedztwa”, jak kiedyś mawiano. Podczas wieczorku zapoznawczego wypiliśmy kilka piw, powdychaliśmy trochę „wynalazków” Jaszczura, posłuchaliśmy psychodelicznej muzyki, ale przede wszystkim uważnie obserwowaliśmy. A przynajmniej tak nam się wydawało. Nic podejrzanego bowiem nie wypatrzyliśmy. Może dlatego, że przesadziliśmy z używkami? Dowodem była Jagna.

– Co ty masz na sobie? – zaśmiał się Jim Czasiek rano, przy śniadaniu.

– W sensie? – poprawiła okulary na nosie.

– No właśnie. Właśnie tam. Co masz na nosie?

– Okulary.

– To są pingle Betty. Najarałaś się i przez pomyłkę… – Jim Czasiek nagle spoważniał – Zostawiłaś jej nasz sprzęt! Będzie chryja! O w mordę! Wyrzucą nas! Koniec! Koniec z karierą naukową, z doktoratem, żegnaj przyszły profesorze Czaśku, czeka cię co najwyżej kariera archeologa muzealnego trzeciej kategorii…

– Przestań – przerwała mu Jagna poważnym tonem.

– Jak mam przestać, jak przez ciebie cały naukowy projekt diabli wzięli! – panikował Czasiek, coraz żałośniej odróżniając się od Jima Morrisona.

– Przestań! – krzyknęła Jagna. – Dasz mi w końcu coś powiedzieć?

– A co to zmieni?

– Tak, doszło do jakiejś głupiej pomyłki, podmianki. Mam na nosie okulary Betty – odparła Jagna. – Ale wszystko działa. W nich też jest energometr.

– Że co?! – Czasiek aż podskoczył na kwiecistej sofie.

– Betty najwyraźniej jest jedną z nas.

Czaśka-Jima zatkało, co było miłym widokiem. Trwaj chwilo, aż się chciało zakrzyknąć. Ale się tego nie zrobiło, ponieważ Czasiek wykonał skok jak jego pseudo-imiennik na scenie w Kopenhadze, prawie zawisając w powietrzu. Nie wydał jednak z siebie żadnego poetyckiego okrzyku, tylko zerwał Jagnie z głowy okulary niczym rasowy chuligan.

– Nie przyjechaliśmy tu po to, żeby zostać zadymiarzami – wyjaśniła Jagna, a jej mina sprawiła wrażenie (wyłącznie na Czaśku, co należy zaznaczyć), jakby wykładała etykę badawczą.

Potem zajęli się porównywaniem okularów, sprawdzaniem opcji i wersji oprogramowania. Zdecydowanie, znajome urządzenia. Wszystko się zgadza. A jednak wersje jakieś inne. Może beta. A może?… Ta ostatnia myśl odrobinkę ich zmroziła. Jak mawiał Jaszczur: jeśli nie wiesz co robić, zapal skręta. Zapalili. A potem wpadli znajomi i wyciągnęli ich na koncert poezji śpiewanej, który, jak się później okazało, nie do końca legalnie zorganizowano w kantynie uniwersyteckiej. Były z tego jakieś kłopoty, ale niewielkie. Przecież wszyscy na uniwerku super wyluzowani.

Graliśmy na gitarach, tańczyliśmy, śpiewaliśmy poezję. Nagle wstała Betty, która wyglądała dość zajebiście w Jagnowych okularach i zaczęła deklamować.

– O merda, co ona tam opowiada? – zaniepokoił się dyskretnie Czasiek.

– Ano merda. Ona recytuje moje notatki – wyjaśniła spokojnie Jagna. A następnie wybuchła niepowstrzymanym śmiechem i nie dało się z nią dogadać aż do następnego dnia. Wtedy to obudziła waleniem w drzwi nie tylko Czaśka, ale cały jego pokój (a niebiosa wiedzą, że nie było to łatwym zadaniem) i w ogóle połowę męskiego akademika.

– Popatrz, co przyszło! – machała papierem, na którym widać było jakieś bardzo analogowe wydruki, co z trudem wnikało w utrudzony poetycko mózg Czaśka. – Wyjebali nas. Eles nos expulsaram do trabalho.

– Trabalho? Eee, to nic takiego. Staż jak staż. My już nie badamy tych informatyków i tak, nie wiem czy zauważyłaś – ziewnął Czasiek.

– Nie zauważyłam, bo nie zadałeś sobie trudu, mamucie, żeby ze mną porozmawiać! – piekliła się Jagna. – Co jest z twoją głową? Cofasz się w rozwoju? Zachowujesz się jak jaskiniowiec!

– Wyluzuj – wtrącił łagodnie rozkudłany Czaśkowy współlokator.

– Wyluzuj – dodała Betty, która jakimś cudem też tutaj się znalazła. Nawet bardzo tutaj, bo właśnie wynurzyła się spod Czaśkowej kołdry.

– Wyluzuj – uśmiechnął się spontanicznie Czasiek.

Trzy pierwsze odcinki cyklu można przeczytać w Nowym Obywatelu.

Odcinek 4.

Poprzedni odcinek: Studium w londyńskiej słocie 

Nauczeni niełatwym doświadczeniem Luby, która o mało się nie udusiła w gorsecie w wiktoriańskim Londynie, zaczęliśmy być ostrożni. Nawet nie myśleliśmy o tym, by kolejna z nas, Smysława, startowała w etnograficzną podróż do Watykanu sprzed ponad tysiąca lat w kobiecych ciuszkach z tamtych czasów. Owszem, gorsety nie były jeszcze w modzie. Suknie mieli nawet fajne, złego słowa nie powiemy. Ale nie suknie były wtedy problemem. Problemem było być kobietą.

Tak więc oboje, Smyszka i Żelik, przezornie wystartowaliśmy od razu w stroju męskim, a konkretnie mnisim. Żelibrat strasznie się denerwował, że będzie musiał wygolić sobie głowę, ale nasza promotorka wyjaśniła nam, że benedyktyńska tonsura była aktem równościowym – we wczesnym średniowieczu tylko mężczyźni z klas wyższych nosili długie włosy. Im niższy status, tym krótsze włosy – niewolnicy mieli głowy golone na zero. Włosy odrosną, a zawsze miło jest sabotować hierarchie. Taki mnich w ogóle był raczej niezłym kontestatorem społecznym w tamtych czasach. Klasztory benedyktyńskie nie miały scentralizowanej władzy i rządziły się jak autonomiczne komuny. Dla takiej sprawy można poświęcić włosy.

Żeby nie budzić zbyt wielkich podejrzeń, wcieliliśmy się w rolę pielgrzymów do świętego miasta. W towarzystwie sympatycznego osiołka i z poważną wałówą z naszych czasów zamaskowaną jako suchary i inne tradycyjne formy prowiantu, ruszyliśmy w drogę. Wcale nie z Francji, skąd niby mieliśmy wyruszyć, ale z pobliskiego wybrzeża Morza Śródziemnego, co i tak było niezłą wędrówką w tych – powiedzmy to szczerze – dzikich czasach. Piękno i świeżość natury kompensowały nam tylko po części skutki ataków owadów na nasze nazbyt cywilizowane skóry. Przy czym mnisi strój i tak sprawdzał się nieźle w roli moskitiery. Osiołkowi wędrówka się podobała bardziej niż nam.

A czasy w Stolicy Piotrowej były srogie. W 882 roku papież Jan VIII został najpierw przytruty przez swój dwór, a potem zatłuczony niczym półżywy szczur. Potem Hadrian III zmarł w niejasnych okolicznościach. Z kolei w 897 roku Stefan VI został uwięziony i uduszony po tym, jak wygrzebał trupa swojego znienawidzonego poprzednika na Tronie Piotrowym, osądził, poćwiartował i wrzucił do Tybru. Obalony i zamordowany został także Leon V w 904 roku. A także Jana X ćwierć wieku później, uduszony poduszką. Nie z własnej woli zszedł też z tego świata Jan XI w 935 roku. Krwawą wisienką na torcie był zaś w 964 roku Jan XII, zapalony hazardzista, bardziej od mszy ceniący grę w kości i przygody w alkowie. Ostatniej z nich nie przeżył: albo dostał udaru podczas łóżkowych igraszek albo nakrył go i pozbawił życia mąż kobiety, z którą ów „Ojciec Święty” miał romans.

Jak Kościół przetrwał ten okres i nie upadł? Chyba to nie papieże w tym czasie zarządzali. Nie wygląda też na to, by miały jakąś ważną decyzyjną rolę komitety, kolektywy, czy rady, pod jakąkolwiek właściwą epoce nazwą. Kto lub co zapewniał więc minimum stabilizacji całej firmie? Oto jest pytanie dla młodych naukowców, zajmujących się etnografią organizacji! Przepytywanie w czasach zgonów było jednak zbyt ryzykowne, nawet nasz osiołek musiał o tym wiedzieć. Dlatego wybraliśmy czas po zejściu Jana XII, gdy sytuacja nieco się uspokoiła. A przynajmniej tak nam się wydawało. Naszym informantem został niejaki Sanderus Starszy. Ów przedsiębiorczy człowiek dostarczał kościołom relikwie, które po drugim soborze nicejskim w 787 roku musiały obowiązkowo znaleźć się na stanie każdej chrześcijańskiej świątyni. Gdy go spotkaliśmy, zacny Sanderus miał na sprzedaż m.in. kopytko osiołka, którym Święta Rodzina uciekła do Egiptu (dziwne, że mimo upływu stuleci wyglądało identycznie jak kopytko naszego własnego kłapoucha), pióro ze skrzydeł archanioła Gabriela (wyglądało zadziwiająco podobnie do piór miejskich gołębi), a także olej, w którym poganie chcieli usmażyć św. Jana (chyba niejadalny), pot wylany przez św. Jerzego w walce ze smokiem (skromna fiolka) oraz szczebel z drabiny, o której śnił biblijny Jakub (bez komentarza). Pomyślicie, że Sanderus to mało wiarygodny informator, skoro miał na zbyciu takie cuda, pamiętajcie jednak, że w Średniowieczu relikwią było to, co zetknęło się ze świętym oryginałem, zawierało jego cząstkę lub po prostu na niego wyglądało. Troszkę tak jak w naszych czasach fragmenty kodu używanego przez Juliana Assange. Wielki Julian mógł ich nigdy nie widzieć na oczy – ale ktoś tam gdzieś tam w szeroko pojętej współpracy z nim stworzył, więc – co dalej wszyscy wiecie. Po kilku głębszych szklanicach piwa (dobre mieli w tamtych czasach trzeba to przyznać!) nasz handlarz wcale tego nie krył. A że był rzymianinem z dziada pradziada, szybko zdradził nam, kto naprawdę rządził, gdy papieże zmieniali się jak w kalejdoskopie. – Moi kochani, przecież każdy wie, że niewiasty! – żachnął się.

– Niewiasty? – odparliśmy ze zdziwieniem. – Ale przecież nie kobiety, który widzimy tu dookoła jako posługaczki.

– Oczywiście, że nie – skrzywił się Sanderus Starszy. – Chodzi o wpływową panią Teodorę i jej córkę Marozję. To one, wykorzystując wszelkie środki dostępne… hehe… niewiastom i arystokratkom, zmieniały Ojców Świętych jak rękawiczki. Aż w końcu osadziły na nim kogoś z własnego rodu: 21-latka, który przyjął imię Jana XI. To był syn Marozji i wnuk Teodory. Lecz w końcu je także ktoś wykończył.

Tym samym Sanderus potwierdził to, o czym czytaliśmy już w książkach poświęconych pornokracji, jak nazwali historycy okres, gdy w Stolicy Piotrowej pierwsze skrzypce grały wpływowe intrygantki i kurtyzany. Lecz nasz handlarz zaskoczył nas czymś jeszcze.

– Nie ma już sensu tego wspominać. To tylko kolejny dowód, że kobiety nie nadają się do rządzenia. Wcześniej dostaliśmy lekcję z papieżycą Joanną i nie wyciągnęliśmy z tego odpowiednich wniosków – powiedział.

– Z papieżycą Joanną? – znów udaliśmy, że nic nie wiemy. Przy czym, dzięki temu, że Smyszka ćwiczyła samokontrolę, nie wypaliła Sanderusowi co myśli o stwierdzeniach typu, że kobiety nie umieją rządzić. Niniejszym zaświadczamy, że zajęcia z samokontroli przydają się bardziej, niż seminarium o etycznym motywowaniu informantów. Nasz był zmotywowany tym bardziej, im więcej wypił piwa.

– Na rdzę z kluczy świętego Piotra! – Sanderus Starszy aż podskoczył na drewnianej ławie – Skąd żeście przybyli braciszkowie, że brak wam tak podstawowej wiedzy. Wszak nieco ponad sto lat temu przybył do Rzymu z Aten niejaki Jan Anglicus…

– Anglicus? Z Aten?

– Anglicus czy Angelicus, już nie pomnę. Ważne, że nikt nie mógł mu dorównać w dyskusji o teologii, w gramatyce i retoryce. Wszyscy byli pod takim wrażeniem, że obrano Jana papieżem. Sprawa się rypła, gdy podczas jednej z procesji zaczął wydawać nieprzystojne jęki, po czym na oczach swej świty zaczął rodzić. Okazało się, że tak naprawdę Jan był Joanną, a za sprawą jednego ze swych dworzan zaszedł w ciążę. Papieżyca nie przeżyła jednak porodu.

– To znaczy? –dopytaliśmy.

Sanderus tylko uśmiechnął się krzywo.

– Papieżyca zmarła w połogu, czy skończyła jak Teodora i Marozja? – naciskaliśmy.

– Wszystkie kobiety są siebie warte. Głupie i zarozumiałe, aż w końcu źle kończą – odparł Sanderus Starszy. Smyszka miała zaliczoną samokontrolę celująco, więc tylko wzniosła oczy do góry, jakby się modliła. Handlarz bezstresowo kontynuował pijany wywód – Każdy wam to powie: nieważne, czy handlarz, czy kleryk czy biskup.

I tak chyba natrafiliśmy na ślad tego, co sprawiło, że Kościół przetrwał. Konserwatyzm i zarządzanie przez wskazanie kozła ofiarnego. To drugie później zostało rozsławione jako neoliberalne zarządzanie kulturą korporacji. Prekursorski projekt z pierwszego tysiąclecia dodatkowo zastosował fanatyczne uprzedzenia wobec kobiet, na które zrzucono winę za błędy i wypaczenia Kościoła. Przy okazji na wieki taki styl zarządzania tą najważniejszą wówczas firmą zamknął im drogę do wszelkich urzędów, w ogóle.

Zdołowani i zniesmaczeni wróciliśmy do domu dla pielgrzymów. Wewnątrz zastaliśmy w naszej izbie nieznanego wcześniej pątnika. Wyglądający na przybysza z dalekiej północy, ubrany dość skromnie, miał ze sobą wór, w którym coś głośno pobrzękiwało.

– Braciszkowie – powiedział nam. – Jestem Jozin z Bazin, dworzanin księżnej Dubravki. Przybywam z daleka, z północnych ziem nad rzeką Vistulą. Pomóżcie proszę.

– Chętnie. Co możemy zrobić?

– Wysłano mnie ze skromnym podarkiem dla Ojca Świętego Jana XII…

Uśmiechnęliśmy się lekko, wyobrażając, jak podarek zostaje przegrany podczas gry w kości w alkowie jakiejś mężatki, ale nasz rozmówca tego nie zauważył.

– Kiedy ledwie ruszyłem w drogę – kontynuował pielgrzym – dobiegły mnie słuchy, że jest już kolejny następca św. Piotra: Leon VIII. Słałem listy, zasięgałem języka, wydawałem pieniądze od mej pani, aż w końcu dowiedziałem się, przez jakich dworzan można doczekać się do niego audiencji. Kiedy jednak byłem w połowie drogi, okazało się, że to już nieaktualne. Następcą św. Piotra był już Benedykt V. Mądrzy duchowni z dworu cesarskiego, z którymi się kontaktowałem i zapłaciłem za protekcję, wszystko mi wyłożyli. Kiedy jednak wydałem kolejne pieniądze i stanąłem w świętym mieście, sytuacja znów się zmieniła. Rządzi już Jan XIII, a na dodatek wieść gminna niesie, że nie wiadomo, jak długo to potrwa. Straciłem już świtę i szaty, został mi tylko ten worek, a potrzebuje wsparcia i ochrony.

– Z naszej strony? Hmm… służymy, nie tylko modlitwą… I spokojnie, to wokół to tylko intrygi i wojenki, czasy trucia i duszenia papieży właściwie już minęły – pocieszyliśmy nieszczęśnika. – A Jan XIII ma wsparcie niemieckiego cesarza, łatwo władzy nie odda.

– To dobrze, to dobrze – pielgrzym znów zabrzęczał swoim workiem ze skarbami. – Mam dla niego podarek i prośbę.

– Zdradzisz nam, jaką? – zapytaliśmy.

– Trzeba ochrzcić kraj nad Vistulą. Inaczej wcześniej od papieża zrobią to misjonarze z Konstantynopola i Rzym straci wpływy na wschodzie…

– Serio? – zmarszczyliśmy się.

– No dobra – Jozin zmrużył oko. – Trzeba ukrócić nad Vistulą dzikie obyczaje. Skończyć z pogańskimi bałwanami, z kapłankami pożal się Boże i z tymi wszystkimi dziewuchami, które ani myślą dochowywać dziewictwa przed ślubem. Włos się na głowie jeży!

Smyszka poklepała się z zakłopotaniem po tonsurze. Żelik przeprosił i poszedł nakarmić osiołka, który wydał z siebie przeciągły dźwięk.

– No, ładna historia – powiedział Żelik do osiołka, bo potrzebował empatii w tym stresującym momencie dziejów – Wiemy wszak wszyscy, co się wydarzy. Osiołek znów zaryczał i popatrzył na niego z empatią. Jakby też wiedział i też żałował, choć i tak jedyne aspiracje, jakie mógł mieć, to wizja, że ktoś oprawi w złoto jego kopytko.

W sumie chyba żadna rewelacja jako życiowa ambicja. Choć, po namyśle… nie, nie zamierzaliśmy handlować organami naszego osiołka. Ale dzięki tej relikwijnej inspiracji przyszedł nam do głowy pewien pomysł. Po co papieżowi rozmowa z prawdziwym Jozinem z Bazin, o którym i tak nikt nigdy nie usłyszy, a który struje mu jeśli nie ciało cykutą, to umysł mizoginiczną propagandą. Prawdziwy Jozin może zająć się czymś bardziej pożytecznym, na przykład piciem piwa. A tymczasem Jozin równie prawdziwy jak relikwie Sanderusa, czyli Smyszka, może udawać Czecha przed świątobliwym obliczem. Nic nieetycznego nie robimy. Nawet przeciwnie – poniekąd my lepiej znamy kraj nad Vistulą niż smętny Czech z podmokłych nizin. I tak Dubravka dostanie do wykonania znaną wszystkim historyczną misję, i tak misja się powiedzie. Tylko po co na wejściu obciążać dzielną księżnę odium ponurych bagiennych plotek i pomówień wymierzonych w krajanki przyszłego męża? Nie lepiej, żeby dostała od papieża list z jakimiś bardziej rozsądnymi sugestiami? Chrześcijaństwo ma wszak rewolucyjnie równościowy potencjał, więc tak lepiej pasuje. Historii to nie zmieni, ale może zadzieje się ona w milszy sposób i w lepszych nastrojach. Tak uradziliśmy i zabraliśmy się do realizacji naszego planu.

Pierwszy punkt idzie znakomicie – polega na ululaniu Jozina. Zajął się tym Żelik. Bardzo sprawnie. Następnie już tylko ma utrzymać go w stanie permanentnego ululania aż do wykonania akcji przez Smyszkę, która w roli czeskiego duchownego wbija na audiencję do Ojca Świętego z wiadomym podarkiem i, a jakże, wiadomą prośbą. Tylko przedstawioną troszkę inaczej. Czechowi zerwie się film i wtedy powie mu się, że spotkał papieża, wykonał misję, tylko nic nie pamięta bo jest pijusem, co jest zgodne z prawdą, a więc całkowicie etyczne.

Więc uruchamiamy punkt drugi. Elokwentna Smyszka, machając workiem ze złotem, uzyskuje swoje wielkie pięć minut przed papieskim tronem. A na dźwięk brzęczącego złota, papież nadstawia ucha. Jak zawsze w watykańskiej korporacji.

Poprzedni odcinek cyklu można przeczytać w Nowym Obywatelu: Studium w londyńskiej słocie