Archiwa unesco - Zielone Wiadomości

Puszcza Białowieska to nie tylko las – to jeden z ostatnich pierwotnych kompleksów leśnych Europy, miejsce o wyjątkowej wartości przyrodniczej i kulturowej, które dziś potrzebuje naszego wsparcia. Od 7 lipca do 18 sierpnia 2025 roku trwają konsultacje społeczne dotyczące Planu zarządzania Obiektem Światowego Dziedzictwa Białowieża Forest. To historyczna szansa na zabezpieczenie przyszłości tego unikalnego ekosystemu.

Królewska Puszcza – zabezpieczenie dla Korony

Białowieska Knieja od wieków była czymś więcej niż tylko lasem – to symbol królewskiego dziedzictwa i dalekowzroczności. Jej wyjątkowy status zaczął się za panowania Władysława Jagiełły, który – jak pisał Jan Długosz – polował tu w 1409 roku, przygotowując zapasy zwierzyny przed decydującym starciem z Krzyżakami pod Grunwaldem.

Dla króla puszcza była strategicznym zapleczem – miejscem, gdzie można było pozyskać żywność i przygotować się logistycznie do wojny. Takie wykorzystanie zasobów naturalnych świadczyło o mądrości i odpowiedzialności władcy, który widział w puszczy gwarancję bezpieczeństwa dla Korony w trudnych czasach.

Włączenie Puszczy Białowieskiej do królewskich majątków zapewniło jej ochronę na wieki i pozwoliło zachować pierwotny charakter aż do dziś.

Fot: A.Korniluk

Niepowtarzalna wartość Puszczy Białowieskiej

W tym kontekście warto przypomnieć, że puszcza to nie tylko miejsce przyrodnicze. To jedyny dużej wielkości las na niżu europejskim zachowany w stanie zbliżonym do naturalnego. Jej ciągłość pokrywy leśnej trwa od prawie 12 tysięcy lat – od ustąpienia ostatniego lodowca.

Różnorodność biologiczna Puszczy jest wręcz oszałamiająca. Na jej terenie występuje:

około 50% gatunków polskiej flory naczyniowej,
ponad 3500 gatunków grzybów,
325 gatunków porostów,
około 240 gatunków ptaków,
59 gatunków ssaków, w tym największa wolno żyjąca populacja żubra na świecie.

Istotna cenność przyrodnicza Puszczy Białowieskiej wynika z wysokiej różnorodności biologicznej i funkcjonowania naturalnych ekosystemów leśnych” – to właśnie ta wyjątkowość sprawia, że miejsce to ma rangę światowego dziedzictwa.

Społeczne poparcie dla ochrony

Najnowsze badania opinii publicznej przeprowadzone przez firmę Quantify na zlecenie Instytutu Ochrony Środowiska pokazują jasno: Polacy chcą chronić Puszczę Białowieską. Wyniki są jednoznaczne:

Od 96 do 100% respondentów słyszało o Puszczy Białowieskiej,
Od 84 do 92% ankietowanych popiera objęcie całego obszaru puszczy ochroną zapewniającą pierwszeństwo naturalnych procesów,
Około 70-79% badanych sprzeciwia się pozyskiwaniu drewna w puszczy.

Szczególnie ważne jest to, że poparcie dla ochrony jest wysokie również wśród mieszkańców regionu – 84% mieszkańców województwa podlaskiego i 89% mieszkańców gmin z terenu puszczy opowiada się za priorytetem naturalnych procesów.

Korzyści ekonomiczne z ochrony przewyższają zyski z wycinki

Fakty są bezlitosne: korzyści rekreacyjne z Puszczy są 27-krotnie większe od średnich korzyści ekonomicznych generowanych przez Nadleśnictwo Białowieża . Puszcza generuje rocznie strumień korzyści rekreacyjnych w wysokości 11,5 miliona złotych, co odpowiada całkowitej wartości rekreacyjnej zasobu równej 287 mln złotych .

Turystyka ekologiczna to przyszłość tego regionu, nie wycinka drzew. Każdy złoty zainwestowany w ochronę zwraca się wielokrotnie poprzez rozwój ekoturystyki, badania naukowe i prestiż międzynarodowy.

Zagrożenie statusem UNESCO

Z perspektywy międzynarodowej sytuacja jest równie poważna.

Bez skutecznej ochrony Puszczy Białowieskiej grozi utrata statusu Światowego Dziedzictwa UNESCO. Już w przeszłości obiekt był bliski wpisania na Listę Światowego Dziedzictwa w Zagrożeniu z powodu nielegalnych wycinek z 2017 roku.

„Jako organizacja od 35 lat zaangażowana w ochronę Puszczy Białowieskiej oczekujemy trwałego zabezpieczenia tego unikatowego lasu. Jakiekolwiek odstępstwa oznaczają bowiem, że do Puszczy Białowieskiej wrócą piły” – ostrzega Radosław Ślusarczyk z Pracowni na rzecz Wszystkich Istot.

Utrata statusu UNESCO oznaczałaby nie tylko międzynarodowy blamaż, ale także realną zapaść regionu, który korzysta z prestiżu i środków związanych z tym statusem.

fot: A.Korniluk

Plan zarządzania – kompromis czy zagrożenie?

Warto też zrozumieć, co dokładnie oznacza plan zarządzania.

Nowy Plan zarządzania zakłada podział puszczy na cztery strefy ochronne. Szczególnie kontrowersyjna jest strefa IV, obejmująca ponad 2 tysiące hektarów (ponad 3,7% powierzchni puszczy), gdzie dopuszczone będą ograniczone zabiegi leśne.

Strefa IV, choć niewielka powierzchniowo, to obszar, gdzie dopuszcza się ograniczone cięcia drzew. Choć mają one służyć ochronie, istnieje ryzyko, że mogą być wykorzystywane do gospodarczej wycinki, co zagraża naturalnemu charakterowi puszczy. Organizacje pozarządowe ostrzegają, że jakiekolwiek odstępstwa od pełnej ochrony otwierają drogę do powrotu gospodarki leśnej.

„Puszcza moich marzeń, to przede wszystkim puszcza z zerowym pozyskaniem. Próbowaliśmy wiele. Ostatnie osiem lat pokazało, że się da. Przez osiem lat tu nikt nigdzie nie tnie” – podkreślała Katarzyna Jagiełło podczas dyskusji w Białowieży, nawiązując do okresu faktycznego braku wycinki od 2017 roku.

Dlaczego Twoja opinia ma znaczenie?

Dlatego tak ważne jest, aby każdy głos się liczył.

Konsultacje społeczne to jedyna realna szansa obywateli na wpłynięcie na przyszłość Puszczy. Plan zarządzania będzie obowiązywał do 2050 roku, wyznaczając standardy ochrony na kolejne 25 lat.

W czasach kryzysu klimatycznego i postępującej utraty różnorodności biologicznej głos społeczeństwa w sprawie ochrony Puszczy Białowieskiej nie może zostać zignorowany. To już nie tylko kwestia nauki czy polityki – to pytanie o nasze wspólne wartości.

Jak wziąć udział w konsultacjach?

Oto jak możesz się zaangażować.

Prześlij uwagi mailowo na adres: puszcza@ios.edu.pl
Wyślij je pocztą na adres Instytutu Ochrony Środowiska
Weź udział w spotkaniach konsultacyjnych organizowanych w regionie

Czas działać

Nie możemy zwlekać z działaniem.

Konsultacje potrwają tylko do 18 sierpnia 2025 roku. To 45 dni, które mogą zadecydować o losach najcenniejszego lasu Europy na kolejne dekady. Nie możemy pozwolić, by krótkowzroczne interesy przeważyły nad długofalową odpowiedzialnością za środowisko.

Puszcza Białowieska potrzebuje każdego z nas. Weź udział w konsultacjach, wyraź swoją opinię, przekonaj znajomych. To miejsce, które „zachowało ciągłość pokrywy leśnej od ostatniego zlodowacenia” i przetrwało 11 tysięcy lat naturalnych procesów, zasługuje na naszą ochronę.

Jutro może być za późno. Dziś możemy jeszcze zadecydować o przyszłości tego wyjątkowego miejsca. Ratujmy Puszczę Białowieską – dla siebie, dla przyszłych pokoleń, dla świata.

9 sierpnia w Sądzie Rejonowym w Hajnówce odbyła się pierwsza rozprawa obrońców przyrody w sprawie o wykroczenie w związku z zablokowaniem prac ciężkiego sprzętu w Puszczy Białowieskiej. Wniosek o ukaranie wniósł Komendant Powiatowy Policji w Hajnówce. Obrońców Puszczy obwinia się o to, że podczas blokady harwesterów w dniu 8 czerwca 2017 r. w Czerlonce zakłócili spokój i porządek publiczny co wywołało oburzenie pracowników i mieszkańców. Na ławie oskarżonych zasiadło 7 spośród kilkudziesięciu osób uczestniczących w tym dniu w blokadzie, w tym Radek Ślusarczyk – prezes Pracowni na Rzecz Wszystkich Istot.

Blokada 8 czerwca w Czerlonce miała zabezpieczyć materiał dowodowy do czasu wizji lokalnej naukowców. Mieli oni sprawdzić, czy prowadzone prace nie obejmują drzewostanów objętych ochroną, a także drzew martwych, w których od dawna nie ma kornika. Jak się okazało, Lasy Państwowe uniemożliwiły przedstawicielom świata nauki wizję lokalną na terenach wycinek, wypraszając ich z lasu.

Obwinieni nie przyznali się do zarzucanych im czynów. Przed sądem argumentowali, że blokowanie wycinki miało na celu przeciwdziałanie łamaniu prawa przez pracowników Lasów Państwowych. 8 czerwca było już bowiem znane stanowiska ekspertów Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody oraz Komisji Europejskiej. Opowiadały się one jasno za wstrzymaniem wycinki Puszczy, wskazując że działania ministra Szyszki i Lasów Państwowych są nielegalne i zagrażają unikatowej przyrodzie Puszczy. W tej sytuacji moralnym obowiązkiem każdego obywatela jest przeciwdziałać niszczeniu przyrody i łamaniu prawa. Po tym jak zawiodły wszystkie argumenty prawne, naukowe i społeczne, obrońcy przyrody blokowali wycinkę ratując unikatową przyrodę, działając w stanie wyższej konieczności.

Przypomnijmy, że w samym Nadleśnictwie Białowieża w pierwszych czterech miesiącach 2017 roku wycięto 5,4 tys. m3 drzew, z czego 44% w drzewostanach ponadstuletnich. Na początku czerwca UNESCO opublikowało tzw. draft decision w którym wyrażono niepokój działaniami ministra Jana Szyszki i tym, że odpowiedzi przygotowane przez Ministerstwo Środowiska na temat zarządzania Puszczą zawierają nieścisłości i zapisy wzbudzające wątpliwość. W dokumencie eksperci UNESCO wezwali do natychmiastowego zatrzymania wycinki w najstarszych, ponadstuletnich częściach lasu. Także Komisja Europejska uznała, że wycinka szkodzi przyrodzie Puszczy i narusza europejskie prawo środowiskowe. Pod koniec kwietnia 2017 r. wszczęła ostatni etap postępowania przeciwko Polsce, dając miesiąc na wycofanie się z wycinki Puszczy. Co znaczące, wycinka drzew ponadstuletnich jest naruszeniem nawet planów autorstwa samych Lasów Państwowych. Wskazań gospodarczych dla drzewostanów ponadstuletnich nie przewidują bowiem nawet plany urządzenia lasu dla puszczańskich nadleśnictw.

„Z powodu rozprawy dotarły do nas bardzo liczne wyrazy wsparcia, w tym pomocy prawnej. To pokazuje, że społeczeństwo wie gdzie leży prawda i przeciwstawia się łamaniu prawa przez Lasy Państwowe i Ministra Szyszkę. Jeżeli celem pozwów miało być osłabienie ruchu obrońców Puszczy, to osiągnięto efekt odwrotny od zamierzonego. Nie odPUSZCZAMY!” – komentuje Radek Ślusarczyk z Pracowni na rzecz Wszystkich Istot.

UNESCO za ochroną Puszczy Białowieskiej mimo nacisków ze strony ministerstwa i Lasów Państwowych

Komentarz organizacji pozarządowych ClientEarth – Prawnicy dla Ziemi, Dzika Polska, Greenpeace Polska, Greenmind, OTOP-Birdlife, Pracownia na rzecz Wszystkich Istot, WWF Polska

UNESCO przyjęło dziś decyzję w sprawie Puszczy Białowieskiej, która wskazuje, że działania ministra Szyszko w Puszczy grożą utrzymaniu przez nią statusu Światowego Dziedzictwa i zobowiązuje Polskę do wstrzymania cięć w strefach, w których powinny być chronione naturalne procesy. Decyzja ta bazuje na raporcie niezależnych ekspertów UNESCO, którzy odwiedzili Puszczę w zeszłym roku. Stało się to mimo bardzo silnych nacisków ze strony Ministerstwa Środowiska i Lasów Państwowych, które chciały wpłynąć na zmianę tej decyzji. To wielkie zwycięstwo Puszczy, Polski i wspólnoty międzynarodowej, która pokazała, że potrafi chronić światowe dziedzictwo.

Najważniejsze zapisy decyzji UNESCO:

• Wzywa do natychmiastowego zatrzymania wycinki w najstarszych, ponadstuletnich częściach lasu.

• Wskazuje, że cięcia sanitarne i względy bezpieczeństwa są nadużywane przez polski rząd jako pretekst do wycinki (wycinane są też drzewa zdrowe i nie stanowiące zagrożenia dla turystów).

• Wskazuje, że minister Szyszko zezwolił na zwiększenie wycinki, a nie została przeprowadzona ocena wpływu wycinki na te cechy Puszczy, dzięki którym została uznana za Światowe Dziedzictwo (tzw. wyjątkowa uniwersalną wartość).

• Ponawia prośbę o przygotowanie priorytetowo planu zarządzania zapewniającego realną ochronę obszaru Światowego Dziedzictwa.

• Wyraża zadowolenie z decyzji Białorusi, która zwiększyła obszar ścisłej ochrony na terenie Puszczy Białowieskiej o 1250 ha.

• Wnioskują o rozpoczęcie procedury mogącej prowadzić do wpisania Puszczy na listę Światowego Dziedzictwa w Zagrożeniu. Częścią tej procedury jest monitoring kontrolny (ang. reactive monitoring), a więc proces sprawdzania stanu zachowania obszaru w odpowiedzi na potencjalne lub rzeczywiste zagrożenia. Jednocześnie ostrzegają, że w wyniku potwierdzenia zagrożeń, na sesji Komitetu w 2019 roku Puszcza Białowieska może znaleźć się na Liście Światowego Dziedzictwa w Zagrożeniu.

• Wyraża zaniepokojenie faktem rozpoczęcia przez Komisję Europejską formalnej procedury prowadzącej do Trybunału Sprawiedliwości UE z powodu zwiększenia wycinki w Puszczy.

Koalicja organizacji pozarządowych (ClientEarth Prawnicy dla Ziemi, Fundacja Dzika Polska, Fundacja Greenmind, Greenpeace Polska, OTOP, Pracownia na rzecz Wszystkich Istot, WWF Polska) przyjmuje z radością decyzję UNESCO, która pokazuje, że organizacja ta opowiada się za odpowiednią, opartą na wiedzy naukowej ochronie światowego dziedzictwa. Organizacje mają nadzieję, że działania UNESCO będą nowym silnym impulsem do ochrony Puszczy przed wycinką. Obecnie nikt nie powinien już mieć wątpliwości, że manipulacje ministra Szyszki szkodzą nie tylko Puszczy Białowieskiej, ale również Polsce. Dzisiejsza decyzja jeszcze mocniej mobilizuje do działania wszystkich, coraz liczniejszych Obrońców Puszczy w kraju i za granicą.

źródło: Pracownia na rzecz Wszystkich Istot

UNESCO! Powstrzymaj wycinkę Puszczy – apel polskiego społeczeństwa z okazji szczytu UNESCO w Krakowie

Wczoraj w Krakowie około tysiąca osób zebrało się przed Centrum Kongresowym ICE, w którym odbywa się szczyt UNESCO. Apelowali do delegatów, by Komitet UNESCO podjął wszelkie możliwe kroki, by ocalić Puszczę Białowieską przed wyrębem, który dotyka coraz większych połaci tego wyjątkowego lasu. Już dzisiaj UNESCO ma podjąć kluczową decyzję w sprawie Puszczy. Apel społeczeństwa jest jasny – jeżeli Puszcza ma ocaleć, wycinka musi zostać natychmiast zatrzymana.

“Cała Puszcza parkiem narodowym”, “Nasza Puszcza jest światowa”, “Zniszczona Puszcza to zburzony Wawel” – to tylko niektóre banery przygotowane przez uczestników wydarzenia. Miłośników przyrody przywitali przedstawiciele organizacji zrzeszonych w koalicji Kocham Puszczę, którzy jako obserwatorzy biorą udział w szczycie UNESCO. O znaczeniu Puszczy jako ostatniego w Europie naturalnego lasu nizinnego i pilnej potrzebie jego ochrony ze sceny mówili naukowcy zajmujący się ochroną przyrody. Z terenu Puszczy do Krakowa przyjechali także lokalni mieszkańcy, którzy sprzeciwiają się wycinkom. Ochronę Puszczy wsparli także artyści. Cecylia Malik z kolektywem Niedzielni przygotowała oprawę graficzną. Jej motywem przewodnim były dzięcioły, symbolizujące cenne gatunki, którym zagraża wycinka. “UNESCO! Stop logging and save Białowieża”- w imieniu zebranych, do delegatów apelował Adam Wajrak.

Dla Puszczy i jej miłośników wystąpił Grzegorz Turnau. Niestety, pomimo wielkiego zaangażowania, zdołał wykonać tylko dwa utwory. Artystę w skandaliczny sposób zagłuszyli pracownicy Lasów Państwowych, którzy zostali masowo przewiezieni do Krakowa, by zamanifestować poparcie dla ministra Szyszki .

“Polki i Polacy są dumni z Puszczy na liście UNESCO. Wszystkim nam zależy na ochronie Puszczy – bezcennego dziedzictwa przyrodniczego naszego kraju i całego świata. Nasze wydarzenie było jak ona – różnorodne, piękne i pełne pozytywnej energii” – podsumowuje w imieniu organizatorów wydarzenia Sylwia Szczutkowska.

UNESCO ma dzisiaj podjąć decyzję, czy wysłać do Puszczy ekspercką misję , która oceni stopień jej zagrożenia przez intensywną wycinkę. Eksperci UNESCO są zaniepokojeni skalą dewastacji Puszczy – w roboczej decyzji wzywają do zatrzymania wycinki w najcenniejszych drzewostanach oraz zwracają uwagę, że cięcia sanitarne i względy bezpieczeństwa są nadużywane.

Dane z nadleśnictw są dowodem na to, że Lasy Państwowe łamią międzynarodowe zobowiązania wobec UNESCO – około 40% cięć odbywa się w strefach UNESCO, w których jest to zabronione, a około 80% drzew zostało wyciętych w celach komercyjnych, co również narusza zobowiązania naszego kraju.

“Cały świat chroni własne dziedzictwo – w tym skarby przyrody. Mamy nadzieję, że UNESCO zatwierdzi decyzję ekspertów, która jest oparta o najlepsze, dostępne dane naukowe, korzystna dla dzikiej przyrody Puszczy i uwzględnia prawa lokalnej społeczności – dodaje Diana Maciąga, obserwatorka na szczycie UNESCO.

Organizatorem wydarzenia była koalicja Kocham Puszczę.

Komentarz organizacji pozarządowych
– Greenpeace Polska, ClientEarth Prawnicy dla Ziemi, Fundacja Greenmind, Pracownia na rzecz Wszystkich Istot, WWF Polska
– do działań Ministerstwa Środowiska na szczycie UNESCO

Podczas szczytu UNESCO, który odbywa się w Krakowie minister Jan Szyszko, ignorując protokół i procedury, jakimi kierują się międzynarodowe instytucje, próbuje storpedować przygotowaną przez naukowców – ekspertów UNESCO, decyzję dotyczącą Puszczy Białowieskiej.

Ludzie ministra przygotowali we wtorek swoje poprawki do decyzji UNESCO, która krytykuje wycinkę. Ministerstwo Środowiska chce przełożenia dyskusji o kilka lat, w trakcie których będzie możliwa dalsza intensywna wycinka przy użyciu ciężkiego sprzętu. Komitet ma podjąć decyzję w sprawie Puszczy Białowieskiej w środę rano (link do roboczej decyzji). Wcześniej przedstawiciele polskiego rządu, między innymi wicepremier Gliński, zapowiadali, że Polska chce zaakceptować dobrą decyzję ekspertów UNESCO. Podkreślali również, że szczyt UNESCO nie powinien być areną rozgrywek politycznych.

Ponadto, Minister Szyszko wystosował do członków komitetu UNESCO kuriozalny list. Stara się w nim zastąpić merytoryczną dyskusję opartą na twardych danych i naukowych analizach, kilkugodzinną, zorganizowaną w pośpiechu i sponsorowaną przez ministerstwo wycieczką. Eksperci UNESCO przygotowali w zeszłym roku raport bazujący na kilkudniowej misji w Puszczy Białowieskiej, podczas której konsultowali się ze wszystkimi zaangażowanymi stronami. Następnie, przez kilka miesięcy analizowali dokumenty, dostarczane między innymi przez ministerstwo środowiska. Zaproszenie na wycieczkę do Puszczy w trakcie szczytu nie tylko jest niezgodne z procedurami tej najważniejszej konferencji, na której decyduje się przyszłość Światowego Dziedzictwa. Pokazuje to też lekceważenie dla podejmowanych na szczycie decyzji.

Minister Szyszko swoimi działaniami, najwyraźniej nieuzgodnionymi z polskim rządem i wykraczającymi daleko poza to, co dopuszczalne podczas szczytu UNESCO, uprawia swoją własną politykę. Takie działania są niebezpieczne nie tylko dla uniwersalnych przyrodniczych wartości Puszczy Białowieskiej, ale również dla wiarygodności polskiego rządu i naszego kraju jako gospodarza 41. Sesji UNESCO oraz sygnatariusza konwencji o ochronie światowego dziedzictwa. W tym samym miejscu, w którym jeszcze dwa dni temu padały ważne słowa o tym, że światowe dziedzictwo powinno być chronione niezależnie od doraźnych politycznych rozgrywek minister polskiego rządu, za pomocą chaotycznych posunięć, próbuje sparaliżować decyzję, która jest nie po jego myśli.

Źródło: Informacja prasowa – Greenpeace Polska, ClientEarth Prawnicy dla Ziemi, Fundacja Greenmind, Pracownia na rzecz Wszystkich Istot, WWF Polska

Do Puszczy Białowieskiej powinna zostać wysłana nowa misja UNESCO, która sprawdzi, czy scenariusz realizowany obecnie przez Jana Szyszkę nie oznacza konieczności wpisania Puszczy na listę światowego dziedzictwa w zagrożeniu – to najważniejszy wniosek z opublikowanej 2 czerwca oficjalnej roboczej wersji decyzji, która ma zapaść na lipcowej sesji Komitetu UNESCO w Krakowie.

W opublikowanym przez UNESCO dokumencie wyrażone jest zaniepokojenie działaniami ministra Jana Szyszki i tym, że odpowiedzi przygotowane przez Ministerstwo Środowiska na temat zarządzania Puszczą zawierają nieścisłości i zapisy wzbudzające wątpliwość. Eksperci UNESCO zaniepokojeni są prowadzoną przez Polskę intensywną gospodarką leśną w Puszczy oraz wnioskują o wszczęcie formalnej procedury, która ma sprawdzić, czy Puszcza nie musi być wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa w Zagrożeniu. Dokument przygotowany przez ekspertów będzie dyskutowany podczas 41. sesji Komitetu Światowego Dziedzictwa, która odbędzie się za miesiąc w Krakowie.

Najważniejsze zapisy decyzji ekspertów UNESCO:

Wzywają do natychmiastowego zatrzymania wycinki w najstarszych, ponadstuletnich częściach lasu.
Wskazują, że cięcia sanitarne i względy bezpieczeństwa są nadużywane przez polski rząd jako pretekst do wycinki (wycinane są też drzewa zdrowe i nie stanowiące zagrożenia dla turystów).
Wskazują, że minister Szyszko zezwolił na zwiększenie wycinki, a nie została przeprowadzona ocena wpływu wycinki na te cechy Puszczy, dzięki którym została uznana za Światowe Dziedzictwo (tzw. wyjątkowa uniwersalną wartość).
Ponawiają prośbę o przygotowanie priorytetowo planu zarządzania zapewniającego realną ochronę obszaru Światowego Dziedzictwa.
Wyrażają zadowolenie z decyzji Białorusi, która zwiększyła obszar ścisłej ochrony na terenie Puszczy Białowieskiej o 1250 ha.
Wnioskują o rozpoczęcie procedury mogącej prowadzić do wpisania Puszczy na listę Światowego Dziedzictwa w Zagrożeniu. Częścią tej procedury jest monitoring kontrolny (ang. reactive monitoring), a więc proces sprawdzania stanu zachowania obszaru w odpowiedzi na potencjalne lub rzeczywiste zagrożenia. Jednocześnie ostrzegają, że w wyniku potwierdzenia zagrożeń, na kolejnym spotkaniu Komitetu w 2018 roku Puszcza Białowieska można znaleźć się na Liście Światowego Dziedzictwa w Zagrożeniu. Może być to pierwszy krok w stronę odebrania Puszczy statusu Światowego Dziedzictwa.
Głębokie zaniepokojenie ekspertów budzi fakt rozpoczęcia przez Komisję Europejską formalnej procedury prowadzącej do Trybunału Sprawiedliwości UE z powodu zwiększenia wycinki w Puszczy.

Koalicja organizacji pozarządowych (ClientEarth Prawnicy dla Ziemi, Dzika Polska, Greenmind, Greenpeace, OTOP, Pracownia na rzecz Wszystkich Istot, WWF) uważa, że wnioski ekspertów UNESCO są przygotowane rzetelnie i odpowiadają obecnej sytuacji w Puszczy. Jednocześnie ekolodzy zaniepokojeni są tym, że w oficjalnym raporcie o stanie Puszczy dla UNESCO za rok 2016 Ministerstwo Środowiska wykazało pozyskanie drewna, które jest trzy razy mniejsze od rzeczywistego. Ministerialny raport wskazuje też, że w strefach wyłączonych z gospodarki leśnej nie była prowadzona wycinka, podczas gdy według danych z nadleśnictw około 40% cięć wykonanych było w tych częściach Puszczy, które zgodnie z naszymi zobowiązaniami wobec UNESCO są wyłączone z wycinki.

Pokazywanie niepełnych danych, uporczywe trzymanie się tez niezgodnych z wiedzą i doświadczeniem naukowym oraz unikanie jasnych odpowiedzi wydaje się być metodą ministra środowiska na dyskusję z UNESCO. Metoda ta nie sprawdziła się jednak w przypadku ekspertów, którzy wypunktowali błędy w zarządzaniu Puszczą i wynikające z nich zagrożenia. Dla UNESCO działania ministra środowiska są podstawą do rozpoczęcie procedury, która może prowadzić do wpisania Puszczy na listę Światowego Dziedzictwa w zagrożeniu. Organizacje wchodzące w skład koalicji Kocham Puszczę liczą na to, że decyzja Światowego Komitetu Dziedzictwa, która zostanie podjęta w lipcu w Krakowie, będzie opierać się – tak samo jak decyzja robocza – na faktach i podstawach naukowych, a kwestie polityczne nie spowodują zmian niekorzystnych dla Puszczy Białowieskiej, jedynego polskiego obiektu przyrodniczego na liście Światowego Dziedzictwa UNESCO.

W skrócie o Puszczy Białowieskiej i UNESCO:

Puszcza Białowieska jest jedynym polskim obiektem przyrodniczym wpisanym na listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Została wpisana na tę listę w 1979 roku, jako jedna z pierwszych na świecie. Od 2014 roku obiektem UNESCO jest cały obszar Puszczy – w Polsce i na Białorusi.

Przyznając Puszczy status światowego dziedzictwa kierowano się tym, że stanowi ona “wyjątkowy przykład procesów ekologicznych i biologicznych istotnych w ewolucji i rozwoju ekosystemów oraz zespołów zwierzęcych i roślinnych” (kryterium IX UNESCO) oraz obejmuje siedliska naturalne najbardziej reprezentatywne i najważniejsze dla ochrony in situ różnorodności biologicznej, włączając te, w których występują zagrożone gatunki o wyjątkowej uniwersalnej wartości z punktu widzenia nauki lub ochrony przyrody (kryterium X).

Polska i Białoruś rozszerzając obszar obiektu zobowiązały się do przestrzegania szeregu zasad, między innymi do znacznego ograniczenia gospodarki leśnej na terenie Puszczy. W tym celu Puszcza została podzielona na cztery strefy, pozyskanie drewna dopuszczalne jest tylko w jednej z nich.

Lista obiektów dziedzictwa ludzkości w zagrożeniu obejmuje te z najcenniejszych obszarów przyrodniczych i zabytków, które są zagrożone poważnym i ściśle określonym niebezpieczeństwem – zarówno naturalnym jak i wynikającym z działalności człowieka. Obecnie na tej liście znajduje się 55 obiektów. Dotychczas z listy UNESCO zostały usunięte tylko dwa obiekty – rezerwat w Omanie i Drezno.

źródło: Fundacja Greenmind

Foto: Frank Vassen/Flickr/Creative Commons

Raport IUCN z misji terenowej w Białowieży stwierdza, że zarządzanie Puszczą trzeba dostosować do zasad zapisanych w porozumieniu z UNESCO, czyli pozwolić, by las rozwijał się i zmieniał przy minimalnej interwencji. Decyzja Komitetu Światowego Dziedzictwa UNESCO wzywa polski rząd, by stworzył adekwatny plan zarządzania niezwłocznie.

“Skoro Ministerstwo Środowiska tak pozytywnie zareagowało na decyzję UNESCO, liczymy na szybkie przygotowanie planu zarządzania Puszczą i przestrzeganie rekomendacji IUCN. Zgodnie z raportem IUCN powinien on uwzględniać ochronę naturalnych procesów biologicznych. Podpowiadamy, że najlepszym sposobem na to będzie rozszerzenie parku narodowego na cały obszar Puszczy” – mówi Marianna Hoszowska z Greenpeace Polska.

Puszcza na Liście wyłącznie ze względu na wartości przyrodnicze

Eksperci UNESCO jednoznacznie stwierdzają, że status światowego dziedzictwa został przyznany Puszczy wyłącznie ze względu na jej wartości przyrodnicze. UNESCO uznało, że jest ona jedynym na świecie tak dobrze zachowanym przykładem nizinnego lasu liściastego i mieszanego, który pokrywał Europę przez tysiące lat. Kluczowe są tu procesy biologiczne, które zachodzą bez ingerencji człowieka oraz duża ilość martwego drewna i stare drzewostany.

“Jest to coś, co powtarzamy od samego początku. Kornik jest naturalnym i potrzebnym elementem lasu, kształtującym Puszczę od wieków. Należy go zostawić tam, gdzie jest. Tylko hodowca, a nie przyrodnik może postrzegać go jako szkodnika” – mówi dr hab. Przemysław Chylarecki z Fundacji Greenmind.

Wycinka w ramach cięć sanitarnych i ze względów bezpieczeństwa? Brak zasad

Raport nie pozostawia wątpliwości – ingerencja człowieka w procesy naturalne w Puszczy powinna być ograniczona do minimum. Drzewa usuwać można tylko w jasno sprecyzowanych okolicznościach. To, czego brakuje – jak zwracają uwagę eksperci – to klarowne zasady kiedy, jak, i gdzie stosować takie awaryjne środki, jak cięcia sanitarne czy ze względów bezpieczeństwa. Rekomendują oni, że warunki te powinny zostać określone przy udziale wszystkich zainteresowanych stron. “Raport podkreśla również, że unijne prawo i wymogi UNESCO wzajemnie się uzupełniają, nie ma między nimi sprzeczności. Jest to ważne, ponieważ minister Szyszko swego czasu zgłaszał, co do tego wątpliwości” – dodaje Radosław Ślusarczyk z Pracowni na rzecz Wszystkich Istot.

Brak oceny wpływu i nielegalne wycinki

Raport IUCN zwraca uwagę na to, że ministerstwo nie przeprowadziło oceny wpływu zwiększonego pozyskania drewna w na te cechy, dzięki którym Puszcza została uznana za Światowe Dziedzictwo. Co więcej, jasno stwierdza, że zasady gospodarki gospodarki leśnej nie są zgodne wymaganiami ochrony przyrodniczego obiektu Światowego Dziedzictwa. “Eksperci IUCN rekomendują, by cele gospodarki leśnej w Puszczy Białowieskiej oceniać i zmienić zgodnie z wymaganiami prawa międzynarodowego, którego Polska zobowiązała się przestrzegać. Gospodarka leśna powinna być podporządkowana ochronie przyrody w Puszczy, a więc tak zwanej „wyjątkowej uniwersalnej wartości”, czyli różnorodności biologicznej oraz naturalnych procesów zachodzących w Puszczy” – mówi Dariusz Gatkowski z WWF Polska, uczestnik szczytu.

W 2014 roku, kiedy status UNESCO został rozszerzony na całą Puszczę, polski rząd zobowiązał się do przestrzegania zasad obowiązujących w strefach ochronnych UNESCO. Definiują one, gdzie można pozyskiwać drewno, a gdzie jest to zabronione. “Polski rząd złamał to zobowiązanie. Raport IUCN wskazuje, że wycinki były prowadzone też w tych strefach, gdzie porozumienie z UNESCO tego jednoznacznie zakazuje. Alarmowaliśmy o tym od dawna” – dodaje Adam Bohdan z fundacji Dzika Polska.

Status Puszczy zagrożony

“W tym roku UNESCO nie podjęło stanowczych kroków w związku z Puszczą, nie rozpoczęło także procedury zmierzającej do sprawdzenia, czy obszar ten wpisać na listę obszarów zagrożonych Światowego Dziedzictwa. UNESCO nadal liczy na dobrą wolę ministerstwa i na to, że powstrzyma się ono z działaniami, które mogą mieć negatywny wpływ na ten obszar oraz pilnie stworzy taki plan zarządzania tym lasem, który ochroni najcenniejsze walory Puszczy, czyli wycofa się z planów zwiększenia wycinki” – mówi Jarosław Krogulec z Ogólnopolskiego Towarzystwa na rzecz Ochrony Ptaków.

„To, że Puszcza Białowieska nie została umieszczona na Liście Dziedzictwa Zagrożonego trudno nazwać sukcesem. Mając choćby minimalną wiedzę na temat tego, jak działa UNESCO, było wiadomo, że w Stambule to się nie stanie. UNESCO, tak jak każda duża instytucja, ma swoje procedury. Natomiast jeśli ministerstwo będzie dalej forsowało, niezależnie od wyników raportu, plan zwiększonej wycinki, stanie się to już bardzo realnym scenariuszem” – mówi Agata Szafraniuk z ClientEarth Prawnicy dla Ziemi.