Dług nieprzedstawiony

Iza Desperak
24 września 2013

Co jakiś czas media obiega historia biednej emerytki, której nie starcza na leki, niedowidzącej, której komornik bezprawnie zajął czytnik, dziecka, któremu za długi rodziców miano zająć psa. Współczujemy, psioczymy, publikacja robi swoje, okazuje się, że sąd czegoś nie dopilnował, decyzję udało się cofnąć, zgłosił się sponsor lub adwokat, by pomóc. Bo to była pomyłka człowieka, błąd w PESEL-u, niedopatrzenie urzędnicze – ale już świat wraca do pionu.

Druga postać historii o długu jest jak scenariusz filmu „Układ zamknięty”: nawet najbardziej uczciwego przedsiębiorcę da się złamać, zrujnować, okraść, wykorzystując do tego skorumpowane państwo i pozbawiając ludzi porządnych pracodawców. Kolejne historie zadłużeń, eksmisji i bankructw coraz częściej kojarzą nam się z KRYZYSEM – eksmisje z kamienic Łodzi czy Poznania przypominają obrazy znane z Madrytu czy USA. Pamiętacie film Wernera Herzoga „Stroszek”? Jaki kryzys poprzedził bankructwo jego bohatera? Żaden konkretny, Stroszek stał się ofiarą systemu niesprawiedliwości, którego nie ogarniał, ale któremu podlegał.

Historie, których nie znacie

A znacie historię Magdy, która zarabia o 15 zł w skali roku za dużo, by zasłużyć na alimenty z Funduszu Alimentacyjnego, czyli zasiłek dla tych, co źle wybrały ojca dla swych dzieci? Ile razy wyliczy, że spełnia już limit granicy ustawowego ubóstwa, urzędnik udowadnia, że jeszcze nie, że wciąż nie uwzględniła wszystkich składników, albo za późno złożyła wniosek do komornika, albo może za wcześnie? Komornik nie jest w stanie ściągnąć z jej byłego męża alimentów na dwójkę dzieci, ale za to co miesiąc zajmuje część jej pensji na poczet przedrozwodowego mężowskiego długu. Gdyby można było zamienić jeden dług na drugi, wyszłaby chociaż na zero, ale tak się nie da, prawo na to nie pozwala.

Mąż Izy też nie płaci alimentów. Ostatnio wniósł o ich obniżenie – na 500 zł miesięcznie nie było go stać, sąd obniżył do 100 zł. Ową stówę wypłaca z tego, co przyniesie mu komornik, bo prawnik, który doradzał mu w sprawie obniżenia alimentów, podpowiedział, by ściągnąć te pieniądze żonie z tytułu nieodbytego nigdy podziału wspólnego niegdyś majątku. Po odliczeniu owej stówki jeszcze mu trochę zostaje. Oczywiście koszt utrzymania dziecka nie zamyka się ani w stówce, ani w pięciu, wie o tym dobrze sąd, komornik i były małżonek.

A znacie historię Krystyny, z której pensji komornik po trzech latach potrafił ściągnąć kwotę alimentów nadpłaconych przez Fundusz, choć nie zrobił zbyt wiele, by z ojca jej dziecka ściągnąć równowartość wypłacania ich z budżetu państwa przez kilkadziesiąt miesięcy?

Nie, nie słyszeliście o tym? Media jakoś nie pochylają się nad ich losem, adwokaci nie pchają się, by je reprezentować w sądzie, złego komornika nikt nie piętnuje. Same są sobie winne, ich problemy nie są przecież jakąś rażącą niesprawiedliwością, prawo jest prawem, a komornik ma wykonywać wyroki. A że z mającej stały adres i pracę matki łatwiej ściągnąć uznany sądownie dług niż z ojca, który nie musi mieć stałej pracy, bo nie musi płacić za przedszkole, czynsz ani obiady w szkole, to taka po prostu złośliwość losu.

Biorą więc chwilówki, zadłużają kartę bankową, pożyczają od znajomych, bo one muszą z czegoś i czynsz, i przedszkole, i obiady, i ortodontę, i nawet niespodziewany wydatek na leki opłacić. To one mają dług. Są na niego skazane, gdy zdecydują się zostać same, lub jeszcze wcześniej, gdy zaszły w ciążę.

Gdy mężczyzna zrzuca z siebie odpowiedzialność za dziecko, do dzieła zabiera się państwo, które na dzień dobry wymaga od obarczonej opieką nad dziećmi i często pozbawionej jakiegokolwiek dochodu kobiety masy czynności, by orzec ojcostwo, rozwód, alimenty. Czy sąd orzekając 200 zł miesięcznie alimentów wierzy, że pełni funkcję wymiaru sprawiedliwości? Utrzymanie dziecka w domu dziecka to parę tysięcy złotych, ale przecież matka nie da dziecku umrzeć z głodu. I rzadko która odda do placówki nawet z największej biedy – i zrobi wszystko, by państwo jej dziecka za biedę nie odebrało.

Kiedy nie było kryzysu…

Który to kryzys zamienił matki w wieczne dłużniczki? Światowy kryzys finansowy, który zaczął trząść rynkami w 2008 r.? Ale ojcowie nie płacili alimentów już wcześniej, i chyba nie wszyscy pracowali w dotkniętych kryzysem branżach. A może na kryzys ojcowskiej odpowiedzialności wpłynął światowy kryzys paliwowy lat 70., bo to wtedy polskie państwo uznało, że niepłacących ojców trzeba zastąpić? Absurdalna hipoteza – pracę mieli wtedy prawie wszyscy, jednak coraz więcej ojców wyroki alimentacyjne ignorowało. Kryzys mieliśmy później, gdy w sklepach nie było nic, a matki gotowały budynie z mąki, wyciskały twarożki ze zsiadłego mleka, a ze zużytych pieluszek szyły sobie oszałamiające kreacje. Kryzys pojawił się w sądach rodzinnych po 1989 r., gdy sędziowie zaczęli się zastanawiać, czy ojca na alimenty będzie stać, bo przecież może jest bezrobotny? Gdy wprowadzono kryterium dochodowe, alimenty z budżetu oferując tylko najbiedniejszym, gdy likwidowano protezę funduszu, by wreszcie nazwę Fundusz Alimentacyjny przypisać do jeszcze jednego zasiłku dla najbiedniejszych i niezaradnych? Gdy nie zrobiono nic, by wyroki alimentacyjne system prawny egzekwował, a nie zastępował zasiłkiem?

Systemowe wykluczenie matek dotyka także dzieci. I utrzymujący się kryzys sprawiedliwości zaczyna dotykać kolejne pokolenie: pokolenie zadłużonych 18-, 19- i 20-latków. Osiemnaście lat to wiek, w którym można już dziedziczyć dług. Ale dopóki rodzice żyją, nie można się go zrzec. Dziś 18-latek jeszcze się uczy, bez licencjatu nie ma co szukać jakiejkolwiek pracy – ale po co ma jej szukać, skoro po pierwszą wypłatę zgłosi się komornik, by zająć tyle, ile się legalnie da, na poczet trzyletniego zadłużenia i odsetek.

Dorosłe dziecko nie musi nawet wiedzieć, że matka nie zapłaciła kiedyś tam czynszu, by starczyło na jego kolonie, że ojciec, zanim odszedł, przestał płacić wszystkie rachunki, że pisma z administracji rodzice najpierw przed dziećmi ukrywali, a potem przestali odbierać… Dorosłe dziecko dziedziczy dług i po kochających, ale niezaradnych, długotrwale bezrobotnych rodzicach, i po ojcu pijaku, i domowym sadyście, od którego odpoczęli dopiero wtedy, gdy go zamknęli. Dorosłe dzieci zobowiązane są też wspierać rodziców, gdy ci znajdą się w niedostatku, także tych, których nigdy w życiu na oczy nie widzieli – takie jest prawo. Prawo trzeba respektować. A gdzie jest sprawiedliwość?

Gdy media potrząsną opinią publiczną, znajdzie się prawnik, by projekt zmiany zaproponować i poseł, by go w Sejmie przeforsować. O zadłużonych dzieciach i zadłużonych matkach wiedzą posłowie, do których pukają jedni lub drudzy na dyżurach poselskich. Wiedzą Rzecznik Praw Obywatelskich i Rzecznik Praw Dziecka, bo na każde pismo wołające o sprawiedliwość grzecznie odpowiadają, wyjaśniając, że opisywana przez petenta sytuacja może mu się jawić trudną, jednak jest konsekwencją obowiązującego porządku prawnego. Niesprawiedliwości systemu prawnego nie widzi nikt poza osobami przezeń poszkodowanymi. Ale przecież ich nikt nie widzi, bo w mediach „zły komornik” i „układ zamknięty”. Koło się zamyka.

Tekst wystąpienia wygłoszonego podczas panelu „Ekonomia równa dla wszystkich”, współorganizowanego przez Fundację im. Heinricha Bölla podczas Regionalnego Kongresu Kobiet w Goleniowie 14 września 2013 r. Publikujemy go we współpracy z Fundacją im. Heinricha Bölla.

Jeśli nie zaznaczono inaczej, materiał nie może być powielany bez zgody redakcji.

Komentarze do “Dług nieprzedstawiony

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.