Szczodre Gody – czego możemy nauczyć się od naszych słowiańskich przodków?

Tradycja zakorzeniona w rytmach natury

Większość obecnych świąt  ma swoje korzenie w słowiańskich obrzędach. Przez wieki zmieniały się ich nazwy i kontekst religijny, jednak sam rytm świętowania, czas obchodów oraz związki z cyklami natury pozostały niemal niezmienione. Struktura współczesnego kalendarza w Polsce nosi ślady dawnego agrarnego roku obrzędowego naszych przodków i pomimo tego, ze pierwotne znaczenia religijne zostały przekształcone to wciąż zatrzymujemy się i celebrujemy momenty, które były ważne dla naszych protoplastów.

Zimowe przesilenie od wieków było momentem szczególnym dla społeczności żyjących w bezpośredniej zależności od przyrody. Właśnie wokół zimowego przesilenia obchodzono Szczodre Gody, które były okresem przełomowym, symbolicznym odrodzeniem światła i zapowiedzią nowego cyklu życia.

Zależność od przyrody – zapomniana oczywistość

Kultura słowiańska kształtowała się w ścisłej relacji z naturą. To ona wyznaczała rytm pracy, odpoczynku i świętowania. Przetrwanie zależało od pogody, urodzaju i zdolności dostosowania się do zmieniających się warunków. Ta bliskość sprzyjała postrzeganiu świata jako systemu współzależności. Człowiek nie funkcjonował poza przyrodą ani ponad nią. Był jej częścią. Słowiańska duchowość nie oddzielała sfery codziennej od duchowej. Boskość była wszechobecna, w polnym kamieniu czy leczniczych ziołach. Las, ogień, woda, ziemia i słońce nie były jedynie zasobami. Były siedzibami bóstw, a zjawiska przyrodnicze przejawami boskiej mocy.

Współczesny świat, oparty na technologii i globalnej gospodarce, często daje złudne poczucie oddzielenia od natury. Kryzysy klimatyczne i środowiskowe coraz wyraźniej pokazują jednak, że ta niezależność jest pozorna. W tym kontekście słowiańskie spojrzenie na świat okazuje się wyjątkowo aktualne.

Wspólnotowość, równowaga i cykliczność

Obchody Szczodrych Godów miały wyraźnie wspólnotowy charakter. Wspólny posiłek, obecność i dzielenie się tym, co dostępne, wzmacniały więzi społeczne w czasie, który naturalnie sprzyjał skupieniu i bliskości. Szczodrość, od której święto wzięło swoją nazwę, nie oznaczała nadmiaru ani pokazowej obfitości. Była gotowością do dzielenia się tym, co dostępne. W warunkach zimowego niedoboru taka postawa wzmacniała stabilność i bezpieczeństwo całej wspólnoty. Można ją odczytywać jako kulturową adaptację do ograniczonej dostępności zasobów oraz uwarunkowań środowiskowych.

Kalendarz słowiański nie znał idei wzrostu w nowoczesnym sensie. Świat postrzegany był jako cykl narodzin, wzrostu, śmierci i odrodzenia. Każdy etap miał swoją funkcję w kosmicznym porządku zmiany warty bogów. Okresy odpoczynku były nie mniej ważne niż czasy intensywnej pracy. Zima sprzyjała odpoczynkowi, regeneracji i oszczędzaniu zasobów. Uczyła cierpliwości oraz akceptacji naturalnych rytmów.

To podejście wyraźnie różni się od współczesnego modelu opartego na ciągłej ekspansji i konsumpcji. W dzisiejszej kulturze święta zimowe często koncentrują się na zakupach, dekoracjach i nadprodukcji żywności. Nadmiar bywa traktowany jako wyznacznik udanego świętowania. Słowiańska tradycja wskazuje, że trwałość relacji społecznych oraz systemów przyrodniczych opiera się na umiarze, a dążenie do nieustannego zwiększania eksploatacji zasobów niesie ze sobą nieuniknione konsekwencje.

Współczesne odkrywanie słowiańskiej perspektywy – powrót do korzeni

Dziś tradycje słowiańskie są coraz częściej odkrywane na nowo jako ważny element dziedzictwa kulturowego. Przypominają, że nasza kultura miała swoje źródła w bezpośredniej zależności od przyrody i w rytualnym szacunku dla jej cykli. Współczesne fascynacje pogańskimi wierzeniami są złożonym zjawiskiem, a powrót do dawnej religii, to tak naprawdę reinterpretacja i rekonstrukcja. Nie oznacza to jednak, że tradycja słowiańska nie ma znaczenia. Wręcz przeciwnie, może ona stanowić cenną inspirację.

Zrównoważone systemy gospodarcze oparte na lokalnych wspólnotach, cykliczności zasobów i świadomość wzajemnych zależności między człowiekiem a przyrodą, mogą stanowić istotną odpowiedź dla globalnych kryzysów ekologicznych i społecznych. Słowiańskie wierzenia, w których człowiek jest częścią większego porządku, za który również ponosi odpowiedzialność nie są jedynie reliktem przeszłości, a zaskakująco aktualną perspektywą etyczną.

Powiązane artykuły

Podatek Robin Hooda: czego (nie) możemy oczekiwać? Górnictwo głębinowe – ryzyko, którego nie możemy podjąć Jak trzeba, możemy i szczekać, byle uratować Bałtyk Cóż piękniejszego niż wysokie drzewa Rzeki pieniędzy