A conversation with Dahr Jamail, an American investigative journalist and author. He reported from Iraq, Syria, Lebanon, Turkey and Jordan. Now his writings focus on issues related to the environment and climate change.
Zielone Wiadomości [The Green News]: What circumstances prompted you to become an independent, investigative reporter?
Dahr Jamail: I was completely flabbergasted by the US corporate media’s selling of the invasion of Iraq to the general public. Given that I became politicised rather late in life (I was around 32 when I woke up from my privilege) that outrage was acute. I’d long since been a writer, and decided one thing I could do was go to Iraq myself and start writing about how the invasion and occupation was affecting the Iraqi people. So I bought a laptop, a camera and a plane ticket, figured out how to get into the country, and went. That was November 2003. Unpaid blogging turned into doing some freelancing which turned into a full-time job.
Surely your stay in war-torn Iraq was a traumatic and transformative experience?
I ended up spending more than a year of my life in Iraq over 8 trips spanning 10 years. Most of the time was spent during the first few years of the US occupation of that country.
My time in Iraq changed me, both as a human and as a citizen of the empire. As a human, I really saw the lengths power is willing to go to maintain itself. The US empire is without a doubt the most brutal and ruthless empire in the history of the world, and I got to live on the front lines of that for a year. I watched it chew up women, children, the aged and sick, as well as men from Iraq who chose to take a stand and fight back. The imperial juggernaut crushed them all, and continues to operate within this war-torn country that has been stretched and pulled and bombed and starved and disintegrated for decades now by Washington – indirectly and directly.
As a citizen of the occupying country, needless to say, I felt shame for all of our failure to stop the invasion, along with the ongoing abject refusal of the citizenry of the US to take full responsibly for what their government is doing to the rest of the planet. I should add that I was consistently humbled by the dignity of the Iraqi people – who always were quick to make the distinction between the American people and the government and be more than forgiving to the former.
What is the main ambition of the US national security apparatus – the largest and most expensive military complex in the history of civilization? It is evident that it doesn’t defend freedom and democracy – Washington actively supports 73% of the world’s dictatorships.
Empire is the goal. And imperial expansion. Plain and simple. All one needs to do is read the government’s own unclassified documents. Global economic hegemony, by way of using the hammer that is the US military. It is readily available for anyone interested in reading the annual US Pentagon’s Quadrennial Defense Review Report.

The streets of Tikrit, northern Iraq (photo: CC)
You followed the consequences of imperial invasions to the shores of America. In your book The Will to Resist (Haymarket Books, January 2011), you gave voice to US Army veterans whose minds and bodies were shattered in Iraq and Afghanistan. You also introduced the plight of soldiers who disobeyed orders. These women and men remain invisible. Their acts of moral courage and defiance are not celebrated by our hierarchical, violent culture which rewards for blind obedience and fluency in the language of violence.
It was deeply inspiring to me when I began meeting US soldiers who were either refusing to go to Iraq altogether, who were returning with stories of their resistance to following orders in Iraq, or who had returned and were refusing to go back.
War dehumanizes everyone it touches. Given that I’d seen first-hand atrocities carried out by US military personnel in Iraq, I too had become dehumanized along with projecting that onto them for what some of them had carried out. Meeting and interviewing and sometimes even becoming friends with many of these soldiers as I wrote my book was a deeply healing experience for me.
Which case of insubordination did you find particularly powerful?
Ehren Watada’s refusal to deploy to Iraq. At the time he took his stand, he was a Lieutenant, and the highest-ranking member of the military to refuse to go. He cited the US Constitution, alongside international law, and made himself an example of what someone acting on their morality really looks like.
What were the factors which drove your protagonists to join the army?
With most of them, it was financial – they came from poor backgrounds, and it was their only way to get out of their hometowns and perhaps have a chance at getting enough money together for university. Several of them, however, joined in the orgy of nationalism following the events of 9/11 in the US.
Only a few of them I’d spoken with joined because they truly believed in the US military, and that serving the country in that way was a highly honorable thing to do. Those who did join for that reason, quickly realized they’d made a terrible mistake, and were being taken advantage of and exploited simply for corporate gains. The military was used simply to bulldoze a path into Iraq which could be used by the Bechtel’s and Halliburton’s and hundreds (if not thousands) of other companies looking to profit off the blood of the Iraqi people (and the US soldiers themselves).
The imperial assault on humans unavoidably goes in parallel with the wholesale destruction of non-humans and the Earth’s life-supporting systems.
Yes, it does. The US military is the single largest user of fossil fuels on the planet and the number one emitter of greenhouse gasses. It’s coupled with the environmental impacts of exploding munitions, training exercises around the world, pollution emitted from all of the aforementioned, and the footprints of hundreds of bases globally.
Why did you shift your focus from wars and militarism to the environment and climate?
Human-caused climate change and the sixth mass extinction are the biggest stories for all humans, and for every species on the planet. We stand on the brink of our own possible extinction. We’ve already emitted deadly amounts of greenhouse gases. The last time there was this much CO2 in the atmosphere, it warmed the Earth 7°C higher than today’s temperatures, and the seas were 23 meters higher. We are now in a time where the damage has been done. We are simply waiting for the Earth to fully express all of that damage.
How and if humans survive is in question, along with a myriad of other species on the planet. What could possibly be a more important story than this?
The mainstream media don’t seem to share your conclusion. They painstakingly construct a narrative which avoids shedding any light on the real dimensions and causes of wars, terrorism and ecocide. No single Western broadcaster connects the dots or even attempts to present a broader view of the planetary drama. What are the reasons for their strategy which constitutes an unmistakable betrayal of public trust?
„Follow the money”. There is no income to be made in reporting the unraveling of the biosphere. All of the mainstream media in the US (and most of it abroad) is beholden to its corporate sponsors, whose businesses are contingent upon the maintenance of business as usual and perpetual growth. They are way more concerned with ratings. The imperative is to bring enough consumers to watch their adverts. Breaking a big news story that’s going to have dramatic economic implications, as well as life implications, is not good for their business model.
Additionally, they have conditioned their readers and viewers to seek more info/etertainment instead of news. Hence, they have conditioned themselves as news networks to pursue more entertainment stories (the so-called infotainment: sports, celebrities, oddities etc.) in order to give the audience what it wants. So it’s a vicious circle. No one wants to waste time talking about the planetary emergency (e.g. the Earth quickly losing its conditioner, the Arctic sea ice). Most people don’t want to hear about it.
There’s another factor: groupthink. Practically all the media outlets are to a certain extent affected by it. As a reporter, I experienced the phenomenon firsthand. Following the editors on the news floor, we would be oftentimes waiting to report on the breaking story until another major media outlet took the lead. We were afraid to run it because we didn’t want to be wrong, the story could have ended up being overly sensational etc. It’s not really journalism anymore. Certainly not in the case of the major broadcasters.
In your monthly climate dispatches, you’ve substituted the term „climate change” with the acronym ACD. Could you explain the rationale behind its use?
It stands for Anthropogenic Climate Disruption. I chose to do this in order to be scientifically accurate, and because since most of my audience is in the US, where the fossil fuel industry continues to foment the climate change denial movement. Climate always changes – this is a fact. So calling it ACD means it is human-caused, and that the climate is disrupted. Which is more accurate, given some places actually cool, most warm, but everywhere it is without a doubt disrupted.
There is very little awareness that the planet is in the midst of the sixth mass extinction event set off by the civilized humans. Our industrial behemoth has destroyed 83% of all wild mammals and half of all plants. The biomass of flying insects has shrunk 76%. The number of wild animals is set to fall by two-thirds by 2020. How does this reduction in biodiversity compare with the previous planetary die-offs discovered in the geological record?
We have, by far, injected more CO2 into the atmosphere at a far more rapid rate, than any of the previous mass extinction events – including even the Great Dying from 252 million years ago that annihilated more than 90 percent of life on the Earth. However, while that Permian-Triassic event took place over 80,000 years, it has only taken the industrial civilization roughly 200 years to get to the point we are now, where the oceans are already acidifying – most studies point to the fact that there likely won’t be any functional coral reefs left on the Earth by 2050 – forests are disappearing, major species migrations are already occurring, and the background extinction rate today is already 10,000 times higher than the natural background extinction rate.
In short, it is absolutely astounding how fast this mass extinction event is unfolding.
No wonder a growing number of scientific studies that detail the abrupt shifts in the main components of the biosphere contain the phrase „faster than expected”. Why did the earlier research assume a much lower rate of future changes? Can it be solely attributed to the habitual conservatism and caution practiced by scientists?
I see this, at least in part, as a product of the fact that it often takes years to carry out a study, then the reviewing process takes a year or more on top of that. So by the time data is published it is already out of date. For the UN Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC), even by the time one of their new reports is published, that data is often a decade old. Thus, the studies are never keeping up with what is happening on the ground.
Plus, most analyses are not accounting for the positive feedbacks that have already kicked in.

Bleached corals (photo: Wikimedia CC)
In 1990 the United Nations Advisory Group on Greenhouse Gases warned about them. Its members stated that the warming of the planet – as compared to the pre-industrial baseline from 1750 – mustn’t be allowed to exceed 1°C because it would „elicit sudden, unpredictable and non-linear responses that could lead to extensive ecosystem damage”. This absolute upper limit has already been crossed by a wide margin. Do the recent observations confirm the triggering of the predicted exponential and destructive effects?
Absolutely. Additionally, former NASA head of the Goddard Institute for Space Studies James Hansen has warned of this for years, as well as having published a study with colleagues stating precisely this.
The positive feedbacks reinforce themselves and each other. We are already off the cliff.
Could you give an example of a runaway feedback loop?
Global warming intensifies droughts and wildfires. In turn, they cause woodlands to release more heat-trapping gases into the atmosphere. As this trend continues, forests – such as the Amazon – become a carbon input, rather than a sink, and accelerate global warming… which intensifies droughts and wildfires.
So once such feedback is in motion, it can’t be stopped and reversed within the time frame relevant to human experience.
Unfortunately, no.
Do the projections provided by the IPCC reflect this reality? Do climatologists model the behaviour of such phenomena?
I’ve spoken with several scientists, some of them even IPCC authors themselves, who unequivocally state that the IPCC is politically influenced to always lowball their predictions and modeling. One scientist even calls them „criminally negligent” for how extreme their lowballing predictions has become, compared to how severe and rapid things are unfolding today. Besides, most (but not all) scientists, like most humans, do not grasp the concept of exponential growth. But this is something we all need to understand, given that feedback loops entail non-linear changes.
The inability to model these processes means all national climate policies have been based on the faulty assessments of the UN body. Meanwhile, the climate system is quickly moving to a new state.
Precisely.
Our ever-expanding, consumption-fuelled industrial economy was born out of hydrocarbon deposits and is entirely dependent on the ever-increasing use of fossil fuels and other resources. In order to exist, it has to accelerate. There are 10 calories of fossil fuel energy in every calorie of food consumed in the modern world. The CO2 emissions will not stop – in 2018 they will surpass last year’s record. What is the actual purpose of the UN Climate Change conferences, since their participants don’t intend to switch off the global heat engine, i.e. civilization?
I cannot say what the real aim of the IPCC is and their conferences. But now, more than ever, their reports are being used by global governments to stall, and act as though there is still time to make changes. Considering that their statistics have consistently not kept apace with reality – i.e. they grossly underestimate temperature and sea level increases – let alone not even factoring the brunt of the melting in Greenland and the Antarctic into their future projections, their reports have served more to pacify global populations rather than telling the truth of our situation. I think the same can be said of their most recent report which still tells governments there are a dozen or so years left to act.
It also assumes that by unleashing our powers of invention and adopting certain geoengineering techniques we will be able to cool the planet and save ourselves. Has there been any thorough examination of their efficacy?
The overwhelming majority of scientists agree that geoengineering is extremely dangerous, has no legitimate science to show that it can be a safe tactic to use in the long term, and most likely will make our crisis far, far worse. However, the situation is so dire now, that some scientists I know who were formerly staunchly opposed to the use of geoengineering are now advocating for it, as a last-ditch effort to at least do something.
It’s a sign of utter desperation. In discussions about hypothetical applications of technological solutions what’s rarely mentioned is the question of scale. Experts calculate that if we had a highly efficient, cheap and ready to introduce carbon capture and sequestration technique (CCS), it would have to become the basis of an industry three times bigger than the energy infrastructure of the entire planet.
There simply is no techno-fix for this predicament. I see these techno-fixes as the lefts’ version of the political right’s rapture ideas – that somehow a god will save us from ourselves. All my research has shown that, given the context of a complete absence of the political will necessary to divorce ourselves completely and immediately from all fossil fuel burning and mount a globally coordinated effort to shift the global economy into locally-oriented, small-scale, farming-based coupled with soil regeneration and tree planting initiatives to even mitigate the impacts a little bit, there is just nothing to be done other than each of us accepting the reality of where we are and choosing to live accordingly.
Both the elites and citizens of the Global North won’t take such drastic measures because they would have to give up their privilege. We prefer to believe that some technological magic will fix every single predicament.
Similarly to how we’ve given our memories over to our iPhones and gadgetry, we’ve deified technology to the point of „it” saving us. I also see all of this as symptomatic of our radical disconnection from nature, from the very planet from which we came and are completely dependent upon. Until we can each personally foster and reconnect to the Earth, we will be walking into the future of our demise asleep.

Your new book The End of Ice (The New Press, January 2019) will definitely serve as a much-needed wake-up call – it promises to be an epic, globe-spanning chronicle of the planetary drama. What premise motivated you the most to write it?
My initial motivation was to alert people of how far along we already are regarding climate disruption – essentially letting them know it’s too late to change it or stop it. The book does this, but as I delved deeper and deeper into the research while working with leading scientists, by the end of the book I realised I needed to address my own grief over the loss of so much of the biosphere, and the cataclysm that is now upon us. So I spend a lot of time in the book addressing this in the concluding chapter, because all of us already live in a new world, one that may not include a future for humans. By the time someone reads through my book, I think this will become clear.
The President of Finland Sauli Niinistö stated: „If we lose the Arctic, we lose the globe”. The End of Ice doesn’t just bid farewell to a disappearing feature of the terrestrial landscape.
The overt reason I chose this title was because, as many of us are acutely aware, nearly all of the land-based ice will be long-gone by the end of this century, and the effects of this reach far, far beyond just losing the ice itself, which I detail in the book.
Metaphorically the title also stands for the overall enormity of loss occurring across the natural world. We are losing entire ecosystems, and now even the biosphere within which we live is under existential threat. We are also facing the end of the world as we know it.
So the title holds multi-layered meaning, and I dive into all of those layers in my book.
During the research phase you have visited places that are the ground zero of ACD. Did the hundreds of scientific papers you had summarised in your articles prepare you for what you encountered? Did this direct experience revise your understanding and perception of the unfolding ecological disaster?
I knew the facts. I knew how bad things already were. But then seeing the damage first hand was an entirely different experience. Weeping in my mask as I swam amongst the bleached out coral of the Great Barrier Reef really caught me off guard. Weeping on Denali when it really hit me how fast even that area is melting, also caught me by surprise. So in these ways, and many others, the direct experience most certainly deepened my understanding of how far off the cliff we already are. Anyone not reacting and behaving accordingly simply does not see the whole picture.
You had the opportunity to interact with accomplished scientists. They don’t spend most of their time playing with computer simulations in the comfort of their laboratories and offices.
Exactly. They spend the brunt of their time out in the field, being with and studying the places that are near and dear to their hearts. These are the scientists I trust more than those who are office-bound.
What do their extensive, decades-long observations tell them?
That the changes happening across most of the planet have accelerated beyond anything they could have foreseen even just 10 years ago, and are only continuing to accelerate.
Because of their urgent and disturbing message, they must undoubtedly be perceived by their peers as „alarmists” and treated as pariahs. How do they cope with personal attacks, ubiquitous denial pervading their social and academic milieu?
Most of them simply do their best to ignore the attacks and continue forward with their work. This comes out as them keeping their heads down, keeping quiet, but more detrimentally causes many of them to self-censor their work, or downplay their worrisome predictions.
Still, I don’t think the blame for the lack of public awareness of the planetary catastrophe is to be placed upon the scientists, aside from those who have opted to allow the pressure upon them to soften their own reporting of their findings. I think the blame rests squarely upon the dominant political structures of an economic paradigm that is predicated upon the continuation of fossil fuel usage. Thus, said structure and its mainstream media will largely ignore the increasingly dramatic climate disruption impacts, let alone connecting them to ACD. Most people construct their worldview from information provided by corporate media sources…
When faced with the terrible human and environmental toll of the so-called „externalities”, the managers of almighty corporations use the same perfected methods of avoiding responsibility – approved by complicit, obedient governments – to protect their deadly practices, profits and market share.
It’s true. I covered at length, and over years, the events following the explosions and leaks at the Fukushima Dai-Ichi Nuclear Power Plant (Japan) and the BP-operated Deepwater Horizon oil rig (US). It is frightening to see the same misinformation and downplaying of these industrial debacles used internationally now. The meltdown of nuclear reactors in Fukushima is the worst industrial accident in human history, and it is ongoing. The entire Pacific Ocean is being irradiated, slowly, over time, but persistently. This radiation works its way up the food chain via bioaccumulation and ends with us. Not even to speak of the atmospheric impacts.
The BP oil disaster in the Gulf of Mexico is also ongoing. The fishing industry there is suffering, the environmental degradation is advancing and loss of life is enormous. Again, the toxins remain in the water-column since the US Coast Guard allowed BP to sink the oil. Again, all of this bioaccumulates.
In both instances, a giant corporation has effectively told the government where they operate what to do, how to respond, and what to tell the media. And the state authorities have been utterly compliant. At of course the cost to the average citizen, and all the life forms impacted.
The chief of the stricken Fukushima Dai-ichi Nuclear Power Plant has admitted that the technology needed to retrieve and secure melted-down cores doesn’t exist, and it may take 200 years to develop it.
The operator of the plant and the state agencies do not have a solution to this crisis. Fukushima is this massive story with global health implications and it’s been completely swept under the rag. Even more so than the climate predicament. And it’s far surpassing Chernobyl in terms of the amount of radiation that has been released and is being released.
Meanwhile, the Japanese government is busy planning for the Tokyo Olympics. I would call it criminal negligence. The officials are there to protect the mighty economy. They can’t really sound the alarm on this because then Japan might not get the Summer Olympics, the citizens would have to be relocated, and it would tip off the rest of the world to this massive, festering crisis. Supplant Fukushima with ACD and you’ll understand why it’s not discussed every day on the front pages of the world’s most prestigious newspapers.

Hurricane Harvey (photo: Wikimedia CC)
The same cover-up is happening in the aftermath of Hurricane Harvey – another unprecedented extreme weather event which last year flooded the US petrochemical hub in Texas. The full picture of its terrible toxic legacy is only beginning to emerge.
Harvey dumped so much rain that according to NASA it literally pressed the Earth’s crust down 2 centimeters. The weight of the water was the equivalent of 3,800,000 litres for every Texan. The state population is more than 30 million.
As far as flooding is concerned, I spoke with Dr Harold Wanless, a sea level rise expert of decades at the University of Miami. He told me that responsible US political leaders would already be relocating everybody from South Florida which will be wiped off the map in a matter of decades. They would be buying back homes in order to prevent a mass exodus when the housing market collapses and everyone is trying to leave all at once. That intervention would also require going in and doing environmental mitigation so we don’t leave fossil fuel refineries or nuclear plants under water. No one is doing anything of that sort. No one is decommissioning these structures. On the contrary, they are building two new nuclear reactors literally right on the coast south of Miami. Insanity rules. Corporate profits are making all the decisions.
A Pulitzer Prize-winning investigation has recently revealed that in the early ‘80s, the fossil fuel industry had their own climatologists working with the best climate models available. The executives of oil and gas companies learned the truth that carbon dioxide emissions will bring about global cataclysm in the not-so-distant future.
They responded to the information in a predictable fashion: they concealed it, started spending billions of dollars on the elaborate media campaign to disinform the public, and conducted business as usual. To respond accordingly to the evidence would have meant the end of exploration and exploitation of oil fields.
And yet, many activists and celebrities are tirelessly promoting „green growth” and convincing the rest of us that we should appeal to the corporate officers to do the right thing – stop the wanton decimation of the Earth’s ecosystem. The billionaire investors/shareholders do not earn their profits by defending justice or restoring ecological balance, do they?
This is a time-proven failure of a tactic. It’s another iteration of the entity being abused appealing to the abuser by thinking if they behave better, or appeal differently, the abuse will cease.
In the ‘70s – which were a decisive decade – a series of independent scientific papers (incl. Limits to Growth by MIT, 1972) forced their authors to draw the inescapable conclusion: the sacred, expansionist economy was incompatible with the living planet. If it were to persist for another 40 years it would seriously undermine the Earth’s ability to sustain complex life, and eventually bring about its own demise. Only a new economic model respecting the limits imposed by nature could give humanity a chance to avoid a near-term catastrophe. The only way to stop the military-industrial machine was to create an eco-pacifist movement. Western societies failed to do it. Why?
One simple component of this is that the neo-liberal hegemonic capitalist power structure consistently increases the speed of the economic treadmill. Hence, the average worker can ill-afford to take time off to educate, organize, protest and still pay their bills. This coupled with the ongoing aforementioned propaganda/dis-mis-information campaign by the corporate media.
The planet is burning. Still, the political and economic madness continues unabated. The state and private companies devour the living planet with growing ferociousness. The competition for the diminishing resources is becoming more and more fierce. The collective global debt and social inequality are exploding. Record numbers of deadly weapons are being manufactured and bought. The world powers are waging proxy wars, trade wars, and the critical battle for the high-tech industry domination. In a bid to ensure its full spectrum dominance, the American empire is expanding its nuclear arsenal and moving towards militarisation of space. That’s the reality. Let’s visit the realm of fantasy. If governments were influenced by empathy and displayed the „irrational” concern for the well-being of their citizens and natural environment, what steps would they take?
The response would look something like the dramatic mobilisation necessary if, say, the Earth was being invaded by an alien race. Governments around the world would begin enforcing the immediate phasing out of fossil fuel. They would also introduce procedures aimed at curbing the global population. (It is insane that there continues to be such relentless population growth amidst what we see staring us in the face with this convergence of crises.) Food and energy production (from alternative sources) would be localised. Simultaneously, those responsible for knowingly polluting the Earth would be brought to justice in the Hague, and made an example of.
Alas, no real change will happen. Global political leaders are all lobbyists for the corporate powers behind them. International climate and biodiversity agreements are just papier-mâché facades. Their function is to preserve the status quo.
In your work you’ve referenced the following sentence from Aldo Leopold: „One of the penalties of an ecological education is that one lives alone in a world of wounds”. Because of your close relationship with the wilderness, you not only describe the wounds but you also witness how they worsen over time.
I relate to the quote wholeheartedly, and it really speaks deeply to me. My experiences in the mountains, and all the other places of the Earth I visited while working on my forthcoming book, were bittersweet. On the one hand, I revel in nature, I am awed by the Earth’s handiwork and beauty. Yet, at the same time, going to these places, especially those I have long-term relationships with, I can’t help but see the degradation of them. Thus, it truly wounds my heart to watch them vanishing or being destroyed.
How do you cope with the sense of loss?

Illustration by Ola Wasilewska
It is utterly overwhelming. My work has forced me to deal with the despair and grief that accompany these times. Each of us will have to cope with the unavoidable arrival of these feelings, but my work has sped this encounter for me. I practice my own spirituality, which is intensively Earth-based. For me, I take regular trips up into the mountains to go quiet, and get perspective, and do what I can to give back and commune with the Earth. It also reminds me why I do the work I do.
I’ve also found it imperative to have a strong local community: trusted friends to talk with, and share the burden, and process the latest bad news. We know what’s coming, we have our backs against the wall. Together, we are boosting our resilience. Today is better than tomorrow for the environment and the climate. The assault by the spreading fascism intensifies. It’s only going to keep getting worse. In the face of this inescapable reality, we still try to lower our carbon footprint. I produce my own energy and grow my own food. Such approach won’t change the trajectory we’re on but it’s the moral thing to do.
I do want to remind people that wherever you live there’s a part of nature not that far from you that’s still functional – a forest, a river or a mountain range. It is an urgent time to go out, and spend time with them because their days are numbered.
What are the benefits of seeing reality without the lens of wishful thinking?
Being able to make better decisions about priorities, to know what is really important, and respond accordingly. Without an accurate map, how can anyone truly hope to get where they are going? If we only have a limited amount of time left with land-based glaciers, if we only have a limited amount of time left with coral reefs and species that we are losing at a rate of 150-200 per day, I want to read and hear about it. That is going to influence how I live my life, what I choose to do. And I would hope that, for anyone with empathy, they would have a similar response.
The younger generations have been deceived and sacrificed on the altar of consumerism. What advice would you impart to the enlightened youth who had just woken up to this sad truth?
The standard western program of getting a job and making money and consuming is a dinosaur. Those days are over. The young must prepare to live on a completely changed planet, to work to care for what we have left, and form tight communities within their ranks to be prepared for what is coming.
Interviewer: MR
———
Did you know that…
→ An analysis published in Climatic Change (February 2011) has shown that according to the laws of thermodynamics, the industrial civilization of infinite economic growth is a heat engine. Hence, the carbon dioxide emissions will be accelerating because the energy use today is tied to society’s past economic productivity. In 2018, they increased by 2,7%. Meanwhile, the average level of atmospheric concentrations of carbon dioxide is already ~50% higher than in the pre-industrial era; in the case of methane, the increase is ~160%.
→ Absolute decoupling of GDP growth from the exploitation of natural resources and the destruction of ecosystems is not feasible on a global scale, even in optimal conditions. Such is the conclusion of empirical research conducted by the UN, among others.
→ The scientific literature on climate change has identified several dozen ongoing positive feedbacks (incl. growing emissions of methane from permafrost, accelerating soil respiration, incremental moistening of the upper troposphere).
→ New research detailed in Nature (31 October 2018) has found a shocking fact: over the past quarter-century, the Earth’s oceans have retained 10-70% more heat each year. The difference constitutes an enormous amount of additional energy trapped by the planetary atmosphere (it may exceed the world’s annual energy consumption by a factor of eight). It means the sensitivity of the climate system to greenhouse gases is at the upper end. Global warming is more advanced than previously reported.
→ The authors of a paper featured in Scientific Reports (13 November 2018) have warned that the extinction of plant and animal species from abrupt climate change, could lead to a „domino effect” that annihilates all life on the Earth. Organisms will die out because they depend on other doomed species in a process called co-extinctions. Just a 5°C/6°C increase in average global warming is enough to wipe out most living creatures. Their near-annihilation in the late Permian (252,2 million years ago) was associated with a ~6°C increase in global average temperature following volcanic eruptions. Researchers simulated 2000 virtual Earths, linking animal and plant species, and subjected them to catastrophic events including extreme environmental change, an asteroid strike, and nuclear war. It’s transpired that climate warming creates extinction „cascades” of the worst kind – their rate has been underestimated by up to 10 times.
→ The International Energy Agency stated that preserving our current economic paradigm guarantees a 6°C rise in the Earth’s average temperature before 2050. According to reports from 27 October 2017, Shell and BP analysts expect the globe to be 5°C warmer by mid-century. Now, scientists who factor in the aggregate impact of positive feedbacks, and a partial removal of the anthropogenic aerosols masking effect, confirm the probability of an exponential >6°C increase in the planet’s average temperature over the next eight years.
———
Dahr Jamail – an American investigative journalist, independent war correspondent and author. He is a staff reporter for Truthout. Dahr’s revealing stories have graced the pages of Inter Press Service, The Sunday Herald in Scotland, The Guardian, Foreign Policy in Focus, Le Monde, Le Monde Diplomatique, The Huffington Post, The Nation, The Independent, and Al Jazeera. He has appeared as a guest commentator on the BBC, NPR, and numerous other international news networks.
Dahr’s illuminating and fearless work has earned him many awards, including the 2018 Izzy Award for outstanding achievement in independent media. The jurors recognised his path-breaking and in-depth reporting in 2017 exposing environmental hazards and militarism.
www.dahrjamail.net
Rozmowa z Dahrem Jamailem, amerykańskim dziennikarzem śledczym i pisarzem. Relacjonował konflikty w Iraku, Syrii, Libanie, Turcji i Jordanii. Od kilku lat koncentruje się na zagadnieniach związanych ze środowiskiem naturalnym i zmianą klimatu.
Zielone Wiadomości: Jakie okoliczności skłoniły cię do zostania niezależnym reporterem śledczym?
Dahr Jamail: Byłem zdumiony tym, jak amerykańskim korporacjom medialnym udało się sprzedać społeczeństwu inwazję na Irak. Zważywszy, że moja świadomość polityczna obudziła się stosunkowo późno (miałem 32 lata, gdy zdałem sobie sprawę z ceny swojej uprzywilejowanej egzystencji), moje oburzenie było dojmujące. Pisaniem zajmowałem się już od dłuższego czasu, uznałem więc, że mogę udać się do Iraku na własną rękę i zająć relacjonowaniem wpływu zbrojnej agresji i okupacji na ludność. Kupiłem laptopa, aparat fotograficzny i bilet lotniczy. Znalazłem sposób na przekroczenie granicy i pojechałem. Był listopad 2003 r. Blogowanie zamieniło się wkrótce w pracę na zlecenie, a potem pełny etat.
Pobyt w rozdartym wojną kraju z pewnością był doświadczeniem traumatycznym, które cię odmieniło.
Ostatecznie w Iraku spędziłem ponad rok swojego życia. Taki jest bilans ośmiu podróży odbytych w ciągu dekady. Większość tego czasu przypadła na pierwsze lata amerykańskiej okupacji. Pobyt w Iraku zmienił mnie jako człowieka i obywatela imperium. Przekonałem się, do czego zdolna jest władza, by utrzymać swoją hegemonię. Stany Zjednoczone to bez wątpienia najbardziej brutalne i bezlitosne imperium w historii. Na linii frontu przeżyłem jego krwawą „ucztę”. Obserwowałem, jak pożera kobiety, dzieci, starców i chorych, a także mężczyzn, którzy postanowili przeciwstawić się i podjąć walkę. Imperialna machina zmiażdżyła ich wszystkich i wciąż działa w tym zdruzgotanym przez pożogę kraju – tłamszonym, bombardowanym, głodzonym i rozszarpywanym od dziesięcioleci, pośrednio i bezpośrednio, przez Waszyngton.
Będąc obywatelem mocarstwa-okupanta, wstydziłem się, że społeczeństwo, do którego należę, nie powstrzymało napaści i odmawiało przyjęcia pełnej odpowiedzialności za to, co jego liderzy wyrządzają innym państwom. Dodam, że poprzez swoją godną postawę Irakijki i Irakijczycy udzielali mi codziennej lekcji pokory – każde z nich dokonywało rozróżnienia pomiędzy narodem amerykańskim a rządem i było bardziej niż wyrozumiałe wobec tego pierwszego.
Co jest naczelną ambicją aparatu bezpieczeństwa narodowego USA – największego i najkosztowniejszego kompleksu wojskowego w dziejach cywilizacji? Jest oczywiste, że nie broni on wolności i demokracji – Waszyngton aktywnie wspiera 73% dyktatur.
Celem poczynań jest ekspansja i zachowanie statusu imperium. Nie ma tu żadnej dwuznaczności. Wystarczy przeczytać jawne rządowe dokumenty. Chodzi o globalną dominację gospodarczą przy użyciu młota, którym jest armia USA. Zainteresowane osoby odsyłam do lektury czteroletniego raportu obronnego Pentagonu (tyt. ang. Quadrennial Defence Review).

Ulice Tikritu, północny Irak (foto: CC)
Podążając za konsekwencjami imperialnych inwazji, dotarłeś do brzegów Ameryki. W swojej książce Wola sprzeciwu (The Will to Resist, Haymarket Books: styczeń 2011) udzieliłeś głosu weteranom, których umysły i ciała zostały roztrzaskane w Iraku i Afganistanie. Przybliżyłeś także los żołnierzy, którzy odmówili wykonania rozkazów. Te kobiety i mężczyźni pozostają niewidzialni. Ich akty moralnej odwagi i buntu nie są opiewane przez naszą hierarchiczną, agresywną kulturę, która nagradza za posłuszeństwo i biegłe posługiwanie się językiem przemocy.
Spotkania z żołnierzami armii USA, którzy odmówili wyjazdu do Iraku, powrócili stamtąd z opowieściami o kwestionowaniu i odrzucaniu rozkazów, bądź odmówili udziału w kolejnych misjach, były niebywale inspirujące.
Wojna odczłowiecza każdego, kogo dotknie. Ponieważ w Iraku byłem naocznym świadkiem zbrodni popełnianych przez nasz personel wojskowy, ja również zaraziłem się dehumanizacją. W przyszłych rozmówcach widziałem sprawców. Kiedy poznałem ich bliżej, nasza relacja zamieniała się często w przyjaźń. Praca nad książką uśmierzyła mój ból.
Który przypadek niesubordynacji wywarł na tobie szczególne wrażenie?
Nieposłuszeństwo Erina Watady, najwyższego rangą oficera, który sprzeciwił się przełożonym. W chwili, gdy nie zgodził się na uczestnictwo w rozlokowaniu amerykańskich oddziałów w Iraku, był porucznikiem. Powołując się na Konstytucję USA i prawo międzynarodowe, stał się przykładem człowieka wiernego swoim zasadom moralnym.
Jakie czynniki nakłoniły twoich protagonistów do wstąpienia w szeregi armii?
Większość młodych ludzi kierowała się względami finansowymi – pochodzili z ubogich środowisk i był to jedyny sposób, by wyrwać się z rodzinnych miast i być może zdobyć wystarczające fundusze na edukację uniwersytecką. Kilkoro z nich zaciągnęło się wskutek orgii nacjonalizmu, jaka ogarnęła kraj po zamachach z 11 września 2001 r.
Nieliczni dali się zwerbować kierując się niezachwianą wiarą w armię i przeświadczeniem, iż taki sposób służenia ojczyźnie jest wielce honorowy. Nawet oni szybko zrozumieli, że popełnili straszliwy błąd, zostali wyeksploatowani w imię korporacyjnych profitów. Wojsko było po prostu buldożerem równającym drogę do Iraku, z której korzysta Bechtel, Halliburton oraz setki (o ile nie tysiące) innych firm i koncernów. Ich zyski są w istocie krwią obywateli Iraku (i żołnierzy amerykańskich).
Imperialny atak na ludzi nieubłaganie idzie w parze z wyniszczaniem nie-ludzi i ziemskich systemów podtrzymujących życie.
Tak. Pentagon zużywa najwięcej paliw kopalnych na świecie i jest największym emitentem gazów cieplarnianych. Do tego dochodzą środowiskowe skutki toczonych wojen, jak również poligonów organizowanych niemal w każdym zakątku Ziemi. Mówimy o zbiorowym śladzie ekologicznym detonacji niezliczonych bomb i rakiet oraz funkcjonowania setek baz wojskowych, których sieć oplata cały glob.
Dlaczego przeniosłeś swoją uwagę z wojen i militaryzmu na środowisko naturalne i klimat?
Wywołana przez ludzi zmiana klimatu i szóste wymieranie planetarne są kwestiami najistotniejszymi z punktu widzenia każdego mieszkańca Ziemi. Stoimy na krawędzi naszego prawdopodobnego wyginięcia. Uwolniliśmy już śmiertelną ilość gazów cieplarnianych. Kiedy ostatnim razem w atmosferze znajdowały się porównywalne stężenia CO2, średnia temperatura planety była wyższa od dzisiejszej o 7°C, natomiast różnica w poziomie morza wynosiła 23 metry. Szkody zostały już wyrządzone, a my czekamy, aż Ziemia w pełni je wyrazi i uwidoczni.
Przetrwanie ludzi i milionów innych gatunków stoi pod znakiem zapytania. Jaki inny temat może uchodzić za ważniejszy?
Media głównego nurtu zdają się nie podzielać twojego wniosku. Pieczołowicie konstruują narrację, która nie rzuca światła na faktyczne przyczyny wojen, terroryzmu i ekobójstwa. Żaden nadawca zachodni nie łączy punktów ani nie podejmuje próby przedstawienia dramatu planetarnego z szerszej perspektywy. Jakie są powody tej strategii, która bezsprzecznie zawodzi zaufanie opinii publicznej?
„Podążaj tropem pieniędzy”. Na sprawozdaniach z upadku biosfery nie zarobisz. Ogół amerykańskich mediów głównego nurtu (i ich zagraniczna większość) ma zobowiązania wobec korporacyjnych sponsorów. Obie strony żywią się ciągłym wzrostem gwarantowanym przez panujący porządek prowadzenia interesów. Ich zmartwieniem są wskaźniki oglądalności. Imperatywem jest zwabienie licznej rzeszy konsumentów, by obejrzała reklamy. Sensacyjne doniesienia, które niosą ze sobą dramatyczne implikacje ekonomiczne i egzystencjalne, nie sprzyjają ich modelowi biznesowemu.
Ponadto media uwarunkowały swoich czytelników i widzów, by zamiast informacji szukali treści rozrywkowych. Tym samym uwarunkowały siebie, by podejmować tematykę rozrywkową (tzw. info-rozrywkę w postaci sportu, ekscesów gwiazd, różnych osobliwości itp.) i serwować widowni to, czego się domaga. Powstało błędne koło. Nikt nie ma zamiaru tracić czasu na przybliżanie symptomów krytycznego stanu Ziemi (należy do nich chociażby raptowne zanikanie lodu morskiego w Arktyce, który jest kluczowym klimatyzatorem planety). Większość ludzi nie chce tego słuchać.
Istnieje jeszcze jeden czynnik: myślenie grupowe. Praktycznie wszystkie media cierpią na tę przypadłość w mniejszym lub większym zakresie. Znam to zjawisko z autopsji. W redakcyjnym dziale wydarzeń aktualnych często opóźnialiśmy publikowanie „gorącej wiadomości”. W obawie, że się pomylimy lub nadamy czemuś przesadnie sensacyjny ton, ustępowaliśmy pola innym wiodącym organizacjom informacyjnym – czekaliśmy na ich reakcję. To już nie jest dziennikarstwo. Z pewnością próżno by go szukać pośród medialnych potentatów.
W swoich comiesięcznych depeszach klimatycznych zastępujesz określenie „zmiana klimatu” skrótem ACD. Czy mógłbyś wyjaśnić, dlaczego go używasz?
Za skrótem kryje się antropogeniczne zaburzenie klimatu (ang. Anthropogenic Climate Disruption). Postanowiłem sformułować ten termin, bo zależało mi na naukowej poprawności. Poza tym moi odbiorcy pochodzą przeważnie ze Stanów Zjednoczonych, gdzie przemysł paliw kopalnych nieprzerwanie finansuje ruch denializmu klimatycznego. Faktem jest, że klimat zawsze cechuje zmienność. Zatem ACD mówi, że system klimatyczny został zaburzony przez człowieka. Taka definicja bardziej odpowiada prawdzie: większość regionów ociepla się, niektóre stają się zimniejsze, ale wszystkie zdradzają już oznaki zaburzenia.
Nieliczni wśród nas mają świadomość, że trwa wielkie szóste wymieranie planetarne, którego sprawcami są ludzie cywilizowani. Świat przemysłowy wytrzebił 83% dzikich ssaków i połowę roślin. Biomasa insektów latających skurczyła się o 76%. Liczebność populacji dzikich zwierząt spadnie o dwie trzecie do 2020 r. Jak ten zanik różnorodności biologicznej wypada na tle wcześniejszych wymierań, odkrytych w zapisie geologicznym?
Do tej pory znacznie szybciej wprowadziliśmy do atmosfery nieporównanie większą ilość dwutlenku węgla, niż którekolwiek z nich – w tym wielkie wymieranie permskie sprzed 252 milionów lat, które pozbawiło Ziemię życia w ponad 90%. Podczas gdy ta największa zagłada rozegrała się na przestrzeni około 80 000 lat, cywilizacja industrialna potrzebowała jedynie 200 lat, aby stworzyć sytuację, w której zakwaszenie oceanów wzbiera (zgodnie z ustaleniami badawczymi do 2050 r. umrze ostatnia funkcjonalna rafa koralowa), lasy giną, migracje gatunków są w toku, a dzisiejsze tempo wymierania jest 100 00 razy wyższe od naturalnego.
Krótko mówiąc, szybkość, z jaką przebiega szóste wymieranie, jest oszałamiająca.
Nic więc dziwnego, że w badaniach detalicznie opisujących przeobrażenia biosfery powraca fraza: szybciej, niż oczekiwano. Dlaczego wcześniejsze analizy zakładały o wiele niższe tempo przyszłych zmian? Czy można to przypisać wyłącznie nawykowej zachowawczości i ostrożności praktykowanej przez naukowców?
Klasyfikuję to, przynajmniej częściowo, jako rezultat długotrwałego procesu: badania prowadzi się latami, a potem poddaje recenzji, co pochłania kolejny rok lub więcej. Zatem upublicznione dane są już nieaktualne. Na przykład pewne ustalenia opisane w raportach Międzyrządowego Zespołu ds. Zmian Klimatu ONZ (ang. Intergovernmental Panel on Climate Change – IPCC) są spóźnione nawet o dekadę. Dlatego prace badawcze nigdy nie nadążają za realiami.
Co więcej, gros analiz nie wlicza dodatnich sprzężeń zwrotnych, które zostały już uruchomione.
![Wyblakłe koralowce (fot. Wikimedia Commons]](http://zielonewiadomosci.pl/wp-content/uploads/Wyblakłe-koralowce-fot.-Wikimedia-Commons.jpg)
Wyblakłe koralowce (fot. Wikimedia CC)
W 1990 r. ostrzegała przed nimi Międzynarodowa Grupa Doradcza ds. Gazów Cieplarnianych ONZ. Jej członkowie stwierdzili, że nie wolno dopuścić, by ocieplenie planety – mierzone od przedindustrialnej wartości bazowej z 1750 r. – osiągnęło 1°C, ponieważ wywoła to „nagłe, nieprzewidywalne i nieliniowe reakcje, które mogą doprowadzić do rozległych uszkodzeń ekosystemu”. Ten górny limit został już przekroczony. Czy ostatnie obserwacje potwierdzają zaistnienie przewidywanych efektów?
Absolutnie. James Hansen, były szef Instytutu Badań Kosmicznych im. Goddarda Narodowej Agencji Aeronautyki i Przestrzeni Kosmicznej (NASA), przez lata uprzedzał, że to nastąpi. Wraz ze swoimi kolegami zamieścił analizę poświęconą właśnie temu zagadnieniu.
Dodatnie sprzężenia zwrotne wzmacniają siebie nawzajem. Spadamy w przepaść.
Czy mógłbyś podać przykład pętli takiego sprzężenia?
Globalne ocieplenie intensyfikuje susze i pożary. W konsekwencji obszary zalesione emitują coraz więcej gazów zatrzymujących ciepło. Trend sprawia, iż lasy takie jak Amazonia przestają pełnić funkcję pochłaniaczy węgla i przyspieszają globalne ocieplenie… które potęguje susze i pożary.
Czyli aktywnych sprzężeń zwrotnych nie da się zatrzymać ani odwrócić w ramach czasowych ważnych z punktu widzenia ludzkiej egzystencji.
Niestety nie.
Czy prognozy IPCC odzwierciedlają tę rzeczywistość? Czy klimatolodzy modelują zachowanie tych procesów?
Poruszyłem te kwestie z kilkoma ekspertami – byli w tym gronie również autorzy IPCC – którzy jednoznacznie przyznali, że pod wpływem nacisków politycznych IPCC zawsze zaniża wyniki modelowania. Jeden z uczonych zarzucił zespołowi zbrodnicze zaniedbanie, gdyż w zestawieniu z obecnym, szalonym biegiem wypadków ich szacunki są zaniżone w stopniu ekstremalnym. Na domiar złego znakomita większość badaczy, podobnie jak większość zwykłych ludzi, nie rozumie pojęcia funkcji wykładniczej. Tymczasem każdy powinien je przyswoić, ponieważ dodatnie sprzężenia zwrotne pociągają za sobą zmiany nieliniowe.
Nie potrafimy modelować tego fenomenu, a to oznacza, że narodowe strategie klimatyczne opierają się na błędnych ocenach organu ONZ. Tymczasem system klimatyczny błyskawicznie przechodzi w nowy stan.
Zgadza się.
Nasza stale rosnąca, napędzana konsumpcją gospodarka przemysłowa powstała z pokładów węglowodorów i jest całkowicie uzależniona od eskalacji zużycia paliw kopalnych i innych surowców. A żeby przetrwać, musi przyspieszać. W każdej kalorii żywności spożywanej we współczesnym świecie znajduje się 10 kalorii energii węglowodorowej. Emisje CO2 nie zatrzymają się – w 2018 r. pobiją rekord ustanowiony w ubiegłym sezonie. Jaki jest faktyczny cel konferencji ONZ w sprawie zmian klimatu, skoro jej uczestnicy nie zamierzali i nie zamierzają wyłączyć globalnego silnika cieplnego – silnika cywilizacji?
Nie potrafię wskazać, jakie intencje przyświecają IPCC i konferencjom ONZ. Jedno jest pewne: teraz bardziej niż kiedykolwiek rządy wykorzystują raporty klimatyczne, by opóźniać działania i udawać, że wciąż mają czas na wprowadzenie zmian. Jako że statystyki w nich ujęte nie dotrzymują kroku rzeczywistości – tj. rażąco rozmijają się z nią w prognozach wzrostu temperatury i poziomu morza, które nie uwzględniają m.in. topnienia Grenlandii i Antarktydy – sprawozdania te mają uspokajać globalną populację, a nie przekazywać prawdę o naszym położeniu. Sądzę, że to samo można powiedzieć o najnowszym raporcie, który powtarza decydentom politycznym, że na podjęcie działań zostało kilkanaście lat.
Dokument zakłada, iż uwolnienie potencjału naszej wynalazczości i wdrożenie pewnych technik inżynierii klimatycznej pozwoli nam ochłodzić Ziemię i ocalić siebie. Czy ich skuteczność została poddana gruntownej analizie?
Uczeni w przytłaczającej większości zgodnie uznają geoinżynierię za niebywale groźną. Żadne rzetelne badania nie ukazują jej jako bezpiecznej taktyki długoterminowej, tylko jako dodatkowy czynnik, który najpewniej spowoduje poważne pogorszenie kryzysu. Ponura sytuacja przekonała jednak kilkoro znanych mi akademików do zmiany stanowiska – wcześniej kategorycznie protestowali przeciwko wykorzystaniu inżynierii klimatycznej, dzisiaj opowiadają się za nim, bo byłaby to ostatnia próba zrobienia czegokolwiek.
To przejaw kompletnej desperacji. W dyskusjach o hipotetycznych zastosowaniach rozwiązań technologicznych rzadko wspomina się o problemie skali. Eksperci kalkulują, że gdybyśmy dysponowali wysoce wydajną, tanią i gotową do wdrożenia techniką wychwytywania i sekwestracji dwutlenku węgla (CCS), musiałaby ona stać się podstawą przemysłu trzykrotnie większego od infrastruktury energetycznej całej planety.
Technologiczne panaceum po prostu nie istnieje. Techno-naprawy są lewicową wersją prawicowej idei wniebowzięcia, zgodnie z którą bóstwo ma uratować nas przed nami samymi. Moje dociekania wykazały, iż zdeterminowane wolą polityczną, globalnie skoordynowane wysiłki, ażeby definitywnie odejść od spalania paliw kopalnych, przestawić gospodarkę na lokalną produkcję żywności połączoną z regeneracją gleb i sadzeniem drzew, złagodziłyby skutki ACD tylko odrobinę. Każdemu z nas pozostaje zaakceptować nasz zbiorowy los i wybrać adekwatny tryb życia.
Zarówno elity, jak i obywatele Globalnej Północy nie zastosują tak drastycznych środków, ponieważ musieliby zrezygnować ze swoich przywilejów. Wolimy wierzyć, że technologiczna magia poradzi sobie z wszelkimi „bolączkami”.
Oddaliśmy nasze wspomnienia iPhone’om i innym gadżetom, a technologię ubóstwiamy tak dalece, że teraz to „ona” ma nas wybawić. Widzę w tym symptom naszej fundamentalnej separacji od przyrody i planety, która nas zrodziła i warunkuje nasze trwanie. Dopóki indywidualnie nie zaczniemy troszczyć się o Ziemię i nie nawiążemy na nowo bliskiej z nią relacji, to w przyszłość naszego wymarcia będziemy wkraczać uśpieni.

Okładka najnowszej książki Dahra Jamaila „The End of Ice” (The New Press, 2019)
Twoja książka Koniec lodu (The End of Ice, The New Press: styczeń 2019) bez wątpienia będzie nieodzowną pobudką – zapowiada się na epicką kronikę planetarnego dramatu. Która przesłanka zmotywowała cię najskuteczniej, by ją napisać?
Początkową motywacją była chęć poinformowania ludzi, w jak zaawansowanym stadium znajduje się zaburzenie klimatu i że jest już za późno, by zatrzymać kataklizm. Książka zawiera ten przekaz. Na końcowym etapie pisania, po zagłębieniu się w materiał badawczy zebrany podczas pracy z czołowymi naukowcami, zdałem sobie sprawę, że muszę zmierzyć się z własnym żalem z powodu częściowej agonii biosfery. Poświęciłem tej kwestii końcowy rozdział, ponieważ wszyscy żyjemy w tym nowym świecie, w którym może nie być miejsca dla ludzi. Czytelnik zrozumie to, zanim przeczyta ostatnią stronę książki.
Prezydent Finlandii Sauli Niinistö powiedział: „Jeżeli stracimy Arktykę, stracimy glob”. Koniec lodu to nie tylko pożegnanie z zanikającą cechą ziemskiego krajobrazu.
Tytuł ma znaczenie wielowarstwowe. Jego wybór podyktowała świadomość tego, że prawie cały lód lądowy stopi się w bieżącym stuleciu. Skutki tego wydarzenia, które wykraczają daleko poza samą utratę lodu, opisuję drobiazgowo.
W sensie metaforycznym za tytułem kryją się również niewyobrażalne straty, jakich doświadcza przyroda. Giną całe ekosystemy i zagrożona jest sama biosfera, w której żyjemy. Stoimy w obliczu końca świata, jaki znamy.
Kompletując materiał pisarski, odwiedzałeś lokalizacje, które są „punktem zerowym” ACD. Czy setki badań, które streściłeś w swoich artykułach, przygotowały cię na to, z czym zetknąłeś się w trakcie podróży? Czy kontakt bezpośredni zmienił twoje rozumienie i postrzeganie toczącej się katastrofy ekologicznej?
Znałem fakty. Wiedziałem, jak źle sprawy się mają. Niemniej naoczne przekonanie się o wielkości szkód było zupełnie innym doświadczeniem. Na widok wyblakłych organizmów Wielkiej Rafy Koralowej płakałem w masce do nurkowania. Nie byłem na to przygotowany. Równie intensywne wzruszenie zaskoczyło mnie na Denali, kiedy zobaczyłem, jak szybko roztapia się ten obszar. Bezpośredni kontakt na wiele sposobów pogłębił moje rozumienie, z jak wysokiego urwiska spadamy. Każdy, kto nie reaguje podobnie i nie koryguje swojego postępowania, po prostu nie ma oglądu całości.
Miałeś okazję współpracować z wybitnymi naukowcami. Nie poświęcają oni większości swojego czasu na zabawę w symulacje komputerowe w zaciszu swoich gabinetów i laboratoriów.
Istotnie. Przebywają w terenie, osobiście badają miejsca, które są drogie ich sercom. Ufam im bardziej niż akademikom gabinetowym.
Co mówią im dziesięciolecia wszechstronnych obserwacji?
Mówią im to, że 10 lat temu nie mogli przewidzieć obecnego tempa przeobrażeń planety, które ciągle przyspiesza.
Ze względu na tak pilne i niepokojące ostrzeżenia ich koledzy zapewne przyczepili im etykietkę „alarmistów”. Jak radzą sobie ze statusem pariasów, atakami personalnymi i wszechobecną negacją, która przenika ich środowisko zawodowe?
Większość z nich stara się ignorować to wszystko i kontynuuje swoją pracę. Niektórzy ludzie nauki nie podnoszą głów i milczą. Natomiast inni uprawiają szkodliwą autocenzurę lub rozmyślnie umniejszają zatrważający wydźwięk swoich prognoz.
Mimo to uważam, że winą za powszechny brak wiedzy o planetarnej tragedii nie powinni być obarczani naukowcy. Oczywisty wyjątek stanowią ci, którzy ulegli presji i doniesieniom o własnych odkryciach nadają łagodny ton. Winę ponoszą wyłącznie struktury polityczne paradygmatu ekonomicznego, który bazuje na nieprzerwanej eksploatacji paliw kopalnych. Struktura ta i podporządkowane jej media będą w dużej mierze bagatelizować coraz bardziej niszczycielskie zjawiska pogodowe i nie skojarzą ich z ACD. A przytłaczająca większość odbiorców swój obraz świata konstruuje wyłącznie z informacji dostarczanych przez źródła korporacyjne…
W zderzeniu ze strasznymi ludzkimi i środowiskowymi następstwami tzw. efektów zewnętrznych, menadżerowie wszechmocnych korporacji stosują te same, udoskonalone metody uchylania się od odpowiedzialności – zatwierdzone przez współwinne, posłuszne im rządy – aby chronić swoje śmiertelne praktyki, zyski i udział w rynku.
To prawda. Przez lata szeroko relacjonowałem wydarzenia towarzyszące wyciekom radioaktywności i ropy naftowej po eksplozjach w elektrowni jądrowej Fukushima Dai-ichi (Japonia) i platformie wiertniczej BP Deepwater Horizon (USA). Autentyczne przerażenie budzi fakt, że dezinformacje dotyczące rozmiarów tych industrialnych klęsk są rozpowszechniane na całym świecie. Awaria reaktorów w Fukushimie to najgorsza katastrofa przemysłowa w historii ludzkości. I trwa nadal. Ocean Spokojny jest napromieniowywany – powoli, ale bezustannie. Radiacja przemieszcza się w górę łańcucha pokarmowego za pośrednictwem bioakumulacji i kończy w naszych trzewiach. Nie wspomnę już o jej wpływie na atmosferę.
Kryzys w Zatoce Meksykańskiej także nie dobiegł końca. Rybołówstwo krwawi, mieszkańcy chorują, degradacja ekosystemu postępuje, a śmierć zbiera obfite żniwo. Toksyny unoszą się w kolumnie wody, ponieważ koncern BP zatopił ropę dzięki Straży Wybrzeża USA. Znowu mamy do czynienia z bioakumulacją.
W obu przypadkach gigantyczna korporacja dyktowała władzom lokalnym, co mają robić – jak reagować i co mówić mediom. Urzędnicy państwowi najwyższego szczebla wykazali się jednakową lojalnością. Odbyło się to kosztem zdrowia przeciętnych obywateli i wszystkich form życia.
Szef Fukushimy Dai-ichi przyznał, że technologia niezbędna do usunięcia i zabezpieczenia stopionych rdzeni nie istnieje, a jej opracowanie może zająć 200 lat.
Operator zakładu i agencje rządowe nie mają recepty na uporanie się z tym koszmarem. Fukushima to arcyważny temat ze sfery globalnego zdrowia publicznego, który zamieciono pod dywan. Ukryto go skrzętniej niż sytuację klimatyczną. A ilość substancji radioaktywnych uwalnianych w Japonii już dawno temu przebiła wynik z Czarnobyla.
Tymczasem rząd w Tokio zajmuje się planowaniem igrzysk olimpijskich. Określiłbym to mianem zbrodniczego zaniedbania. Urzędnicy są po to, by strzec potężnej gospodarki. Nie wolno im bić na alarm, bo wówczas Japonia nie otrzymałaby zgody na zorganizowanie letniej olimpiady, obywatele kraju musieliby zostać przesiedleni, a społeczność międzynarodowa dowiedziałaby się o tym ogromnym, jątrzącym się problemie. Wystarczy zastąpić Fukushimę antropogenicznym zaburzeniem klimatu, by zrozumieć, dlaczego nie gości codziennie na pierwszych stronach prestiżowych dzienników.

Huragan Harvey (fot. Wikimedia CC)
Identyczna mistyfikacja ma miejsce po uderzeniu huraganu Harvey – kolejnego bezprecedensowego żywiołu, który w ubiegłym roku zatopił amerykańskie centrum petrochemiczne w Teksasie. Pełny obraz jego toksycznej spuścizny dopiero zaczyna się wyłaniać.
Harvey zrzucił tak dużo deszczu, że według NASA dosłownie wcisnął skorupę ziemską na 2 centymetry. Populacja stanu liczy ponad 30 milionów. Spadło 3 800 000 litrów wody na osobę.
Jeśli chodzi o powodzie, to rozmawiałem z dr Haroldem Wanlessem z Uniwersytetu Miami, który od dekad śledzi wzrost poziomu morza. Powiedział mi, że odpowiedzialni przywódcy Stanów Zjednoczonych nadzorowaliby już akcję przesiedlania rezydentów Południowej Florydy. Obszar zniknie z mapy w przeciągu kilku dekad. Rząd odkupowałby domy, aby nie dopuścić do masowej migracji – po upadku rynku nieruchomości wszyscy zechcą bezzwłocznie wyjechać. Kompleksowa interwencja wymagałaby też zastosowania środków zapobiegających skażeniu środowiska poprzez zabezpieczenie rafinerii i elektrowni jądrowych przed zalaniem. Nikt tego nie robi. Nikt nie likwiduje tych zakładów i budowli. Wręcz przeciwnie, na południe od Miami, na samym wybrzeżu, wznoszone są dwa nowe reaktory. Władzę sprawuje obłęd. Decyzje podejmowane są przez profity korporacji.
Nagrodzone Pulitzerem śledztwo dziennikarskie ujawniło ostatnio, że na początku lat 80. branża paliw kopalnych miała własnych klimatologów posługujących się najlepszymi dostępnymi modelami klimatu. Kadry kierownicze koncernów naftowych i gazowych poznały prawdę o tym, że w nieodległej przyszłości emisje dwutlenku węgla spowodują kataklizm o zasięgu globalnym.
Odpowiedź na tę rewelację była przewidywalna: zarządy zataiły dane, przeznaczyły miliardy dolarów na wyrafinowaną kampanię dezinformacyjną i nie zaprzestały swojej działalności. Właściwa reakcja na dowody wymagałaby zakończenia poszukiwań i wydobycia złóż ropy.
Mimo to wielu aktywistów i celebrytów niestrudzenie promuje „zielony wzrost” i przekonuje nas, że powinniśmy zaapelować do oficerów korporacyjnych, by „zrobili, co należy” – powstrzymali niekontrolowane dziesiątkowanie ekosystemów Ziemi. Inwestorzy i akcjonariusze-miliarderzy nie gromadzą swoich fortun broniąc sprawiedliwości lub przywracając równowagę ekologiczną.
To przykład kolejnej wersji zawodnej strategii, która przetrwała próbę czasu. Ofiara próbuje przypodobać się oprawcy w nadziei, że jej lepsze sprawowanie położy kres udręce.
W latach 70. – które były decydującą dekadą – niezależne analizy (m.in. Granice wzrostu MIT z 1972 r.) kazały swoim autorom wyciągnąć jedyny możliwy wniosek: uświęcona gospodarka ekspansjonistyczna jest niekompatybilna z żyjącym światem. Gdyby miała rozrastać się przez następne 40 lat, poważnie osłabiłaby zdolność Ziemi do podtrzymywania złożonego życia i ostatecznie doprowadziłaby do własnego upadku. Tylko nowy model gospodarczy, który respektowałby granice wytyczone przez przyrodę, mógł dać ludzkości szansę na uniknięcie rychłej katastrofy. Jedynym sposobem na zatrzymanie wojskowo-przemysłowej maszyny było stworzenie ruchu ekopacyfistycznego. Zachodnie społeczeństwa tego nie uczyniły. Dlaczego?
Jednym z łatwych do zidentyfikowania powodów jest to, że neoliberalna, kapitalistyczna struktura władzy konsekwentnie zwiększa prędkość gospodarczego kołowrotka. W związku z tym przeciętny pracownik nie ma dość wolnego czasu, by jednocześnie edukować się, podejmować inicjatywy organizacyjne, protestować i opłacać rachunki. Do tego dochodzi wspomniany wyżej atak propagandy ze strony korporacyjnych dostawców (dez)informacji.
Planetę ogarnia pożar. Jednakże polityczne i gospodarcze szaleństwo nie wygasa. Państwa i firmy prywatne pożerają przyrodę coraz łapczywej. Konkurencja o szczuplejące surowce przybiera na zaciętości. Globalny dług i nierówności ekonomiczne rosną gwałtownie. Produkcja i sprzedaż śmiercionośnej broni biją rekordy. Mocarstwa toczą wojny zastępcze, wojny handlowe i rozstrzygającą batalię o prymat technologiczny. Celem zabezpieczenia „pełnego spektrum dominacji” imperium amerykańskie rozbudowuje arsenał nuklearny i dąży do militaryzacji przestrzeni kosmicznej. Taka jest rzeczywistość. Odwiedźmy na chwilę krainę fantazji. Gdyby rządy kierowały się empatią i przejawiały „irracjonalną” troskę o swoich obywateli i środowisko naturalne, jakie podjęłyby kroki?
Ich odpowiedź przypominałaby swoją dramatyczną formą mobilizację przeciwko inwazji obcych na Ziemię. Rządy przeszłyby natychmiast do egzekwowania postanowień o wycofaniu z użycia paliw kopalnych. Rozpoczęłyby też stosowanie środków ograniczających wzrost populacji. (Jego promowanie w obliczu zbiegających się kryzysów jest objawem obłąkania.) Ruszyłaby lokalna produkcja żywności i energii (ze źródeł alternatywnych). Osoby odpowiedzialne za świadome zanieczyszczanie Ziemi zostałyby ukarane dla przykładu przez Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości w Hadze.
Niestety, nie zobaczymy żadnych realnych zmian. Polityczni liderzy są lobbystami stojącej za nimi władzy korporacyjnej. Międzynarodowe porozumienia w sprawie klimatu i różnorodności biologicznej są jedynie fasadą z papier-mâché. Mają one za zadanie zachować status quo.
W swoich tekstach cytowałeś następującą wypowiedź Aldo Leopolda: „Jedną z kar edukacji ekologicznej jest to, że żyjesz samotnie w świecie ran”. Z uwagi na swój związek z dziką przyrodą nie tylko opisujesz te rany, lecz także widzisz, jak powiększają się wraz z upływem czasu.
Słowa tego cytatu przemawiają do mnie z dużą siłą, utożsamiam się z nimi całkowicie. Moje przeżycia z pobliskich gór i innych rejonów świata, które odwiedziłem, pracując nad ostatnią książką, były słodko-gorzkie. Z jednej strony delektuję się przyrodą – dzieło Ziemi, jego piękno zdumiewa mnie i zachwyca. Z drugiej nie mogę nie zauważyć galopującej degradacji, szczególnie tych miejsc, które znam od bardzo dawna. Widok ich zanikania rani mnie głęboko.

Autorka ilustracji: Ola Wasilewska
Jak radzisz sobie z poczuciem straty?
Jest ono przemożne. Dziennikarstwo zmusza mnie do mierzenia się z rozpaczą i żalem, jakie towarzyszą nam w tych czasach. Nikt nie ustrzeże się przed nadciągającą nawałnicą takich uczuć, ale charakter mojej pracy przyspieszył to spotkanie. Oddaję się własnym praktykom duchowym zakorzenionym w pielęgnowaniu więzi z Ziemią. Regularne wyprawy w góry pozwalają mi wyciszyć się, wyostrzyć spojrzenie, ofiarować coś w zamian i obcować z planetą. Przypominają mi, dlaczego uprawiam swój zawód.
Odkryłem, że nieodzowna jest także zintegrowana społeczność lokalna – grono zaufanych przyjaciół, z którymi mogę porozmawiać, podzielić się swoim brzemieniem i przetworzyć porcję najnowszych złych wieści. Wiemy, co się zbliża, jesteśmy przyparci do muru. Zwiększamy więc kolektywną odporność. Jutro klimat i środowisko będą w gorszej kondycji niż dzisiaj. Faszyzm rozprzestrzenia się i pustoszy zaciekle. Chociaż poprawa jest wykluczona, nie szczędzimy starań, by zredukować swój indywidualny ślad węglowy. Samodzielnie generuję energię i uprawiam żywność. Takie podejście nie zmieni rozwoju planetarnych wypadków, ale jest ze wszech miar moralne.
Chcę przypomnieć, że bez względu na to, gdzie mieszkamy, w naszej okolicy znajdziemy skrawek przyrody, który wciąż funkcjonuje – las, rzekę lub łańcuch górski. Najwyższa pora, żebyśmy wyszli z domów i spędzili z nimi jak najwięcej czasu, ponieważ ich dni są policzone.
Jaką korzyść ma oglądanie rzeczywistości bez filtra myślenia życzeniowego?
Możesz podjąć lepsze decyzje odnośnie wyboru priorytetów. Możesz ocenić, co tak naprawdę się liczy. Możesz odpowiednio zareagować. Czy dotrzesz do celu swojej wędrówki bez dokładnej mapy? Skoro lądolodom, rafom koralowym i gatunkom wymierającym w liczbie 150-200 dziennie pozostało niewiele czasu, to chcę o tym przeczytać i usłyszeć. W oparciu o tę wiedzę postanowię, co zrobić z resztą swojego życia. Mam nadzieję, że ten punkt widzenia podziela każdy obdarzony empatią człowiek.
Młode pokolenia oszukano i złożono na ołtarzu konsumpcjonizmu. Jakiej rady udzieliłbyś młodzieży, która właśnie poznała tę smutną prawdę?
Obowiązujący na Zachodzie, standardowy program poszukiwania pracy, zarabiania i konsumowania odchodzi w zapomnienie. Ta epoka nie powróci. Młodzi muszą przysposobić się do życia na planecie ulegającej transformacji, opiekować się tym, co ich otacza i tworzyć z rówieśnikami zgrane wspólnoty, aby byli przygotowani na to, co nadchodzi.
Pytania i przekład: MR
———
Czy wiesz, że…
→ Analiza opublikowana w lutym 2011 r. w Climatic Change wykazała, że zgodnie z prawami termodynamiki cywilizacja przemysłowa nieustającego wzrostu gospodarczego jest silnikiem cieplnym. Emisje CO2 będą przyspieszać, gdyż systemowe zużycie energii jest dzisiaj rezultatem przeszłej produktywności gospodarczej społeczeństwa. W 2018 r. wzrosły o 2,7%. Tymczasem średni poziom atmosferycznych koncentracji dwutlenku węgla jest już o ~50% wyższy niż w epoce przedprzemysłowej, zaś metanu aż o ~160%.
→ Całkowite odłączenie wzrostu PKB od eksploatacji surowców naturalnych i destrukcji ekosystemów jest w skali globalnej niewykonalne, nawet w optymalnych warunkach. Tak brzmi konkluzja badań empirycznych przeprowadzonych m.in. przez ONZ.
→ Literatura naukowa o klimacie zidentyfikowała kilkadziesiąt aktywnych dodatnich sprzężeń zwrotnych (m.in. rosnące emisje metanu z wiecznej zmarzliny i klatratów; przyspieszające „oddychanie” gleb; zwiększające się stężenia pary wodnej w górnej troposferze).
→ Praca badawcza zmieszczona 31 października 2018 r. w Nature odkryła oszałamiający fakt: w ostatnich dziesięcioleciach oceany świata pochłaniały rokrocznie 10-70% więcej ciepła. Różnica ta stanowi ogromną porcję dodatkowej energii zatrzymywanej przez system klimatyczny (może nawet ośmiokrotnie przewyższać roczne zużycie energii przez cywilizację industrialną). Klimat Ziemi wykazuje większą od prognozowanej wrażliwość na gazy cieplarniane. Globalne ocieplenie znajduje się w bardziej zaawansowanym stadium, niż wskazywały na to wcześniejsze ustalenia.
→ Autorzy badania opisanego 13 listopada 2018 r. w Scientific Reports ostrzegają, że spowodowane nagłą zmianą klimatu wymieranie gatunków roślin i zwierząt prowadzi do „efektu domina”, który może wyniszczyć ziemskie życie. Organizmy zależne od innych skazanych na unicestwienie gatunków wyginą w wyniku procesu zwanego współwymieraniem. Wzrost średniej globalnej temperatury o 5°C/6°C wystarczy, by pozbawić planetę większości żywych istot. Niemal całkowita ich zagłada w późnym permie (252,2 miliona lat temu) była związana ze wzrostem średniej temperatury globalnej o ~6°C w ślad za erupcjami wulkanicznymi. Naukowcy stworzyli symulacje 2000 wirtualnych Ziem – sieci połączonych ze sobą gatunków roślin i zwierząt – i poddali je działaniu destrukcyjnych zdarzeń o zasięgu globalnym, w tym ekstremalnej zmianie środowiskowej, uderzeniu asteroidy i wojnie nuklearnej. Okazało się, że to ocieplenie klimatu wywołuje najgorsze możliwe „kaskady” wymierania – ich dotychczasowe tempo zaniżono dziesięciokrotnie.
→ Według Międzynarodowej Agencji Energetycznej utrzymanie aktualnego paradygmatu ekonomicznego gwarantuje skok średniej temperatury Ziemi o 6°C przed 2050 r. Zgodnie z doniesieniami z 27 października 2017 r. analitycy koncernu Shell i BP spodziewają się, że do połowy wieku glob będzie cieplejszy o 5°C. Z kolei uczeni, którzy uwzględniają zbiorczy wpływ dodatnich sprzężeń zwrotnych i częściowej redukcji maskującego efektu aerozoli antropogenicznych, za prawdopodobny uznają wykładniczy wzrost temperatury planety o ponad 6°C w ciągu następnych ośmiu lat.
———
Dahr Jamail – amerykański dziennikarz śledczy, niezależny korespondent wojenny i autor kilku książek. Współpracuje z portalem Truthout. Jego demaskatorskie artykuły pojawiły się na stronach Inter Press Service, The Sunday Herald (Szkocja), The Guardian, Foreign Policy in Focus, Le Monde, Le Monde Diplomatique, The Huffington Post, The Nation, The Independent i Al Jazeery. Wielokrotnie komentował aktualne wydarzenia jako gość BBC, NPR oraz innych międzynarodowych sieci informacyjnych.
Pouczająca i odważna twórczość przyniosła Dahrowi wiele nagród, w tym Izzy Award w 2018 r. za wybitne osiągnięcia dziennikarskie w kategorii mediów niezależnych. Jurorzy docenili jego przełomową i wnikliwą działalność sprawozdawczą w 2017 r., która obnażyła konsekwencje militaryzmu i zagrożeń dla przyrody.
www.dahrjamail.net
→ Jeśli podoba Ci się to, co robimy, prosimy, rozważ możliwość wsparcia Zielonych Wiadomości. Tylko dzięki Twojej pomocy będziemy w stanie nadal prowadzić stronę i wydawać papierową wersję naszego pisma.
Jeżeli /chciałabyś/chciałbyś nam pomóc, kliknij tutaj: Chcę wesprzeć Zielone Wiadomości.
Vandana Shiva, Noam Chomsky, Naomi Klein i inne znakomitości świata nauki i kultury podpisują globalne wezwanie do działania na rzecz przeciwdziałania przyspieszającej zmianie klimatu.
100 wybitnych ludzi, naukowców, pisarzy, polityków i aktywistów z całego świata, w tym Vandana Shiva, Noam Chomsky, Naomi Klein i Dr Rowan Wiliams, podpisało list otwarty, w którym wzywają wszystkich ludzi dobrej woli na świecie do organizowania się i buntu przeciwko dzisiejszemu marazmowi i bierności w obliczu kryzysu ekologicznego i klimatycznego.
W liście czytamy: „Przywódcy polityczni na całym świecie nie robią nic, aby powstrzymać kryzys ekologiczny”. „Jeżeli światowa gospodarka będzie nadal podporządkowana regułom globalnego kapitalizmu, katastrofa na skalę planetarną jest nieunikniona”.
List napisany przez członków i członkinie ruchu Extinction Rebellion: Dr Alison Green, Dr Richarda House’a i Dr Ruperta Reada, został opublikowany 10 grudnia w mediach na całym świecie, w tym w dziennikach: the Guardian (Wielka Brytania), South China Morning Post (Hong Kong), Taipei Times (Tajwan), O Pais (Mozambik), Aftenposten (Norwegia) i Al Wihda (Czad).
Tłumaczenie pełnej treści Listu poniżej:
Kryzys klimatyczny: List otwarty do ludzi dobrej woli na całym świecie
Czas na działanie, aby zapobiec ekologicznej katastrofie -TERAZ!
W naszym złożonym, współzależnym globalnym ekosystemie życie umiera – wymieranie gatunków następuje w coraz szybszym tempie. Kryzys klimatyczny pogłębia się o wiele szybciej niż to uprzednio przewidywano. Każdego dnia wymiera 200 gatunków. Ta rozpaczliwa sytuacja nie może trwać dłużej. Przywódcy polityczni na całym świecie nie robią nic, aby powstrzymać kryzys ekologiczny. Jeżeli światowa gospodarka będzie nadal podporządkowana regułom globalnego kapitalizmu, katastrofa na skalę planetarną jest nieunikniona.
Samozadowolenie i bierność w Wielkiej Brytanii, USA, Australii, Brazylii, w całej Afryce i Azji – odzwierciedlają różnorodne przejawy politycznego paraliżu, uchylania się ludzkości od podstawowej odpowiedzialności za opiekowanie się planetą.
Międzynarodowe organizacje polityczne i rządy narodowe muszą natychmiast skupić się na problemie kryzysu klimatycznego i jak najszybciej opracować kompleksowe polityki, aby mu skutecznie przeciwdziałać. Tradycyjnie bogate państwa globalnej Północy muszą dobrowolnie sfinansować szeroko zakrojone strategie ochrony środowiska narodów zubożałych, by zrekompensować im dotychczasowy niezrównoważony wzrost gospodarczy i zadośćuczynić za plądrujący planetę imperializm narodów materialnie uprzywilejowanych.
Wziąwszy pod uwagę, że ekstremalne warunki pogodowe już mają negatywny wpływ na produkcję żywności, żądamy, by rządy bezwłocznie podjęły działania dla uniknięcia głodu, inwestując w rozwój produkcji żywności opartej o agroekologię, która jest bardziej odporna na tego rodzaju zjawiska. Apelujemy także o zwołanie w trybie pilnym szczytu poświęconego ratowaniu arktycznej pokrywy lodowej, aby spowolnić negatywny wpływ ocieplenia klimatu na nasze plony.
Ponadto wzywamy wszystkich ludzi dobrej woli na całym świecie do organizowania się i buntu przeciw marazmowi, bierności i samozadowoleniu w ich konkretnych kontekstach, włączając w to poparcie dla praw ludów tubylczych, dekolonizację i sprawiedliwe zadośuczynienie dla ofiar – przyłączajcie się do globalnego ruchu, który buntuje się dziś przeciw wymieraniu (np. Extinction Rebellion w Wielkiej Brytanii).
Musimy w sposób pokojowy zrobić wszystko co konieczne, by przekonać polityków i liderów biznesu do porzucenia samozadowolenia i zaprzeczenia. „Business as usual” nie jest już dłużej możliwy. Globalni obywatele nie będą już dłużej tolerować tego rodzaju nie wywiązywania się z naszych powinności wobec Ziemi.
Każdy i każda z nas, szczególnie w świecie materialnie uprzywilejowanym, musi zobowiązać się do akceptacji konieczności skromniejszego stylu życia, znacznego ograniczenia konsumpcji, i nie tylko przestrzegania praw człowieka, ale również naszych opiekuńczych obowiązków wobec Ziemi.
Dr Vandana Shiva Delhi, India
Naomi Klein Author
Noam Chomsky Laureate professor, University of Arizona, Institute professor (emeritus) MIT, USA
Prof AC Grayling Master of the New College of the Humanities, London, UK
Philip Pullman UK
Dr Rowan Williams UK
Bill McKibben Founder, 350.org, Brooklyn, New York, US
Tiokasin Ghosthorse (Lakota Nation), New York, NY, US
Esther Stanford-Xosei Convenor-General, Stop the Maangamizi: We Charge Genocide/Ecocide Campaign (SMWeCGEC), London, UK
Sir Jonathon Porritt Signing in a personal capacity, UK
Dr Alison Green Pro Vice-Chancellor (Academic), Arden University, National Director (UK) http://www.scientistswarning.org/ , UK
Lily Cole Model, entrepreneur and patron for the Environmental justice foundation
Chris Packham English naturalist and TV presenter, UK
Dr Susie Orbach Consultant psychoanalyst, The Balint Consultancy, UK
Prof Joy Carter CBE Vice Chancellor, University of Winchester, UK
Prof Jayati Ghosh Jawahar Nehru University, New Delhi, India
Pełna lista sygnatariuszy: https://rebellion.earth/vandana-shiva-naomi-klein-noam-chomsky-and-more-sign-global-call-to-arms-on-climate-emergenc/
źródło; Extinction Rebellion
Artykuł na portalu dziennika the Guardian
Tłumaczenie i opracowanie: Jan Skoczylas
Jeśli podoba Ci się to, co robimy, prosimy, rozważ możliwość wsparcia Zielonych Wiadomości. Tylko dzięki Twojej pomocy będziemy w stanie nadal prowadzić stronę i wydawać papierową wersję naszego pisma.
13 grudnia Polska została “uhonorowana” antynagrodą podsumowującą szczyt klimatyczny COP24. Skamielina Roku została przyznana zarówno polskiej prezydencji jak i polskiemu rządowi. Pierwszy raz w historii ta nagroda została przyznana gospodarzowi szczytu klimatycznego.
Głównym powodem dla którego Polska została tak negatywnie oceniona przez obserwatorów szczytu była promocja węgla, blokowanie negocjacji oraz ograniczanie swobód obywatelskich.
– Seria wpadek na początku szczytu, czy to ze strony polskich władz, czy organizatorów okazała się tylko przygrywką. Polska jako gospodarz szczytu nie zrobiła prawie nic, żeby zmierzyć się z kryzysem klimatycznym. Szumne zapowiedzi Mateusza Morawieckiego i Michała Kurtyki na otwarciu okazały się puste, prawdziwą twarz polskiej polityki pokazał Andrzej Duda, mówiąc o 200 latach węgla, co przecież stoi kompletnie w sprzeczności z głosem nauki. Ta bowiem stwierdza wyraźnie: zostało nam 12 lat na ambitne działania, w Polsce oznacza to konieczność odejścia od węgla do 2030 roku – powiedział Bohdan Pękacki, dyrektor Greenpeace Polska.
– Polska prezydencja przez długi czas zwlekała ze stworzeniem formalnej przestrzeni negocjacyjnej. Dopiero pod koniec, pod dużą presją ze strony delegacji i organizacji społecznych uchyliła trochę drzwi, ale na tym się skończyło. Zamiast na ambicje i zaangażowanie w proces negocjacji, Polska postawiła na promocję węgla i robienie dobrej miny do złej gry. To nieodpowiedzialne, by w obliczu katastrofy klimatycznej promować węglowy skansen – powiedział Paweł Szypulski, koordynator działu klimat i energia w Greenpeace Polska
– Przykro było słuchać reprezentacji Polski, wspierającej węgiel jednocześnie z takimi dyplomatami, jak Sekretarz Generalny ONZ Antonio Guterres, który trzykrotnie pojawił się w Katowicach i mówił o kryzysie klimatycznym jako zagrożeniu egzystencjalnym dla całej ludzkości, czy jak reprezentacje krajów najbardziej narażonych na skutki zmian klimatu, które dosłownie walczą o przetrwanie. Zawodzimy jako gospodarz szczytu klimatycznego, zostaje jeszcze cień nadziei, że na ostatniej prostej zmądrzejemy. Zostały dwa dni – dodał Pękacki.
źródło: Informacja prasowa Greenpeace, Katowice, 13 grudnia 2018 roku
Polskie Lasy Państwowe zrobiły wiele, by ośmieszyć kwestię roli lasów w walce ze zmianami klimatu. Jednak bez lasów i ich zdolności pochłaniania dwutlenku węgla nie mamy szans na sukces w tej walce. Oto pięć rzeczy, które musicie wiedzieć o lasach i klimacie.
Na szczycie klimatycznym w Katowicach mają zostać przyjęte trzy deklaracje, z których jedna dotyczy roli lasów w przeciwdziałaniu zmianom klimatu. Mówi ona wiele o znaczeniu lasów i ich zdolności do pochłaniania i wiązania dwutlenku węgla, a sygnatariuszy zobowiązuje do współpracy na rzecz zachowania i poprawy tego leśnego potencjału.
W Polsce przyjęcie tej deklaracji przez COP24 zapewne posłuży leśnikom jako potwierdzenie słuszności zaproponowanej przez Jana Szyszkę koncepcji leśnych gospodarstw węglowych. Koncepcja ta z realnym działaniem na rzecz klimatu nie ma nic wspólnego i można ją rozpatrywać wyłącznie w kategoriach PR-owej ściemy, o czym za chwilę. Jednak popełnilibyśmy błąd, gdybyśmy wkładając ją między bajki, jednocześnie stracili z pola widzenia rolę lasów w walce o klimat. Lasy są bardzo ważne. Oto dlaczego:
1. Wszystkie scenariusze, w których ocieplenie klimatu udaje się zatrzymać na poziomie 1,5 st. C, zakładają negatywne emisje w drugiej połowie wieku
Negatywne emisje to, mówiąc prosto, usuwanie dwutlenku węgla z atmosfery. Zdaniem badaczek i badaczy, którzy podsumowali całą naszą obecną wiedzę o klimacie w opublikowanym w październiku br. raporcie specjalnym Międzyrządowego Panelu ds. Zmian Klimatu (IPCC), wyemitowaliśmy już do atmosfery zbyt dużo gazów cieplarnianych, by możliwe było zatrzymanie ocieplenia na w miarę bezpiecznym poziomie półtora stopnia, chyba że zastosujemy jakiś sposób pochłaniania dwutlenku węgla. Poszczególne scenariusze analizowane w raporcie IPCC różnią się co do przewidywanej trajektorii ograniczania emisji, ilości CO2, jaka zostanie jeszcze wyemitowana, zanim emisje zaczną spadać, i momentu, w którym osiągniemy zero-emisyjność. Im szybciej uda się wejść na ścieżkę obniżania emisji, i im bardziej będzie ona ambitna, tym mniej CO2 trzeba będzie usunąć z atmosfery. Ale tak czy inaczej konieczne będzie pochłonięcie do końca wieku między 100 a 1000 gigaton (dla porównania, w 2017 jako ludzkość wyemitowaliśmy 41 gigaton CO2).
2. Na razie nie znamy lepszego sposobu na usuwanie CO2 z atmosfery niż pochłanianie przez lasy
Mimo że Unia Europejska i wiele innych rządów zainwestowało spore pieniądze w rozwój technologii wychwytywania i przechowywania CO2 (CCS, czyli carbon capture and storage), do tej pory nie udało się opracować rozwiązania, które nadawałoby się do opłacalnego wdrożenia. Warto przy tym pamiętać, że poszukiwano technologii usuwania CO2 ze spalin, którą traktowano jako potencjalne wybawienie dla branży paliw kopalnych – innymi słowy, technologii, na której dałoby się zarobić. Szanse na opracowanie CCS służącego po prostu oczyszczaniu atmosfery z CO2 są jeszcze mniejsze bo, mówiąc brutalnie, nikt nie zainwestuje w technologię, której nie ma jak spieniężyć. Dlatego w raporcie IPCC jest mowa o bioenergii z CCS (BECCS), czyli spalaniu biomasy na cele energetyczne z wychwytywaniem i przechowywaniem CO2. Tyle że ta technologia ma jeszcze bardziej spekulatywny charakter, to znaczy nikt jej jeszcze nie wymyślił i nie wiadomo, czy kiedykolwiek wymyśli.
Na ten moment zostajemy więc z jedyną znaną ludzkości metodą usuwania CO2 z atmosfery, czyli z pochłanianiem go przez rośliny.
3. Tyle że w ograniczonym czasie, jaki mamy, lasy są w stanie pochłonąć ograniczoną ilość dwutlenku węgla
Właśnie z tego powodu koncepcja leśnych gospodarstw węglowych nie ma sensu jako główny sposób ograniczenie emisji. Polska emituje rocznie ok. 400 mln ton CO2, a lasy, zajmujące w Polsce ponad 9 mln ha, pochłaniają między 15 a 20 proc. tej wartości. W tej sytuacji stworzenie leśnych gospodarstw węglowych, czyli obsadzenie lasem dodatkowych 12 tys. ha, jest wyłącznie PR-owym gestem bez istotnego znaczenia dla bilansu emisji. Nie rekompensuje nawet wpływu zwiększonych w ostatnich latach wycinek, z powodu których w 2016 r. pochłanianie przez lasy w Polsce spadło(!) o 5 mln ton.
Wróćmy jednak do raportu IPCC i negatywnych emisji. Większość scenariuszy prowadzących do zatrzymania globalnego ocieplenia na poziomie 1,5 stopnia przewiduje, że konieczne będzie zarówno zalesianie, jak i zastosowanie BECCS, przy czym im później emisje zaczną spadać i im więcej CO2 dostanie się do atmosfery, zanim się całkowicie zdekarbonizujemy, tym więcej dwutlenku węgla trzeba będzie stamtąd wyciągnąć z powrotem. Powierzchnia gruntów, które da się zalesić, jest i pozostanie ograniczona, więc im więcej dwutlenku węgla będzie do usunięcia, tym więcej BECCS będziemy potrzebować – a jak pamiętamy, póki co jest to nieistniejąca, spekulatywna technologia i równie spekulatywny model biznesu, który w dodatku konkurowałby o ziemię z rolnictwem i lasami. Dlatego bezpieczniej jest pójść ścieżką szybkich redukcji emisji CO2, przy której potencjał lasów wystarczy, by zapewnić niezbędną wielkość negatywnych emisji.
Taka ścieżka istnieje: jej kluczowym elementem jest istotne ograniczenie zapotrzebowania na energię do 2050 r., dzięki czemu możliwa byłaby szybka dekarbonizacja sektora energii i redukcja emisji w stosunku do poziomu z 2010 r. o prawie 60 proc. do 2030 r. i o 93 proc. do 2050 r. Przy mniej ambitnych trajektoriach redukcji emisji energetyczne spalanie biomasy z wychwytywaniem CO2 staje się niezbędne, jeśli mamy nie przekroczyć poziomu półtora stopnia. W ścieżce, w której wzrost gospodarczy i globalizacja prowadzą do upowszechnienia się obecnych energo- i zasobochłonnych stylów życia państw rozwiniętych, których elementem jest duża konsumpcja mięsa i duży popyt na podróże, emisje zamiast spadać, wzrastają jeszcze przez kilkanaście lat, co skutkuje tak dużym zapotrzebowaniem na BECCS, że plantacje biomasy energetycznej wypierają zalesienia, na które nie starcza już miejsca (co nie będzie bez konsekwencji dla bioróżnorodności), a celu półtora stopnia i tak nie udaje się osiągnąć.
Widać zatem, że jeśli chcemy niezbędne negatywne emisje osiągnąć wyłącznie z pomocą lasów, bez polegania na hipotetycznych przyszłych rozwiązaniach technicznych, musimy bardzo, ale to bardzo szybko zacząć ograniczać emisje z energetyki, transportu i rolnictwa.
4. Niestety, na razie na świecie w zastraszającym tempie postępuje deforestacja
Główną przyczyną postępującego wylesiania jest rolnictwo. Ziemia jest w stanie wyżywić 8 miliardów ludzi i wcale nie musi to oznaczać ogołocenia jej z lasów, pod warunkiem, że ludzie będą jedli mięso w rozsądnej ilości (czyli mało lub wcale) i nie będą używać biopaliw produkowanych w miejscach po wyciętym lesie równikowym.
Niestety, ten warunek nie jest spełniony. Unijne regulacje nadal wspierają produkcję biopaliw z oleju palmowego, a spożycie mięsa na świecie rośnie. W rezultacie w Brazylii Puszcza Amazońska jest wycinana w coraz szybszym tempie pod uprawy pasz i pastwiska dla bydła. Od lipca sierpnia 2017 r. do lipca 2018 r. wycięto tam rekordowo duży obszar prawie 8 tys. km2, o ponad 13 proc. więcej niż w poprzednich dwunastu miesiącach. Nowo wybrany prezydent Bolsonaro zapowiada dalsze ustępstwa wobec lobby hodowców bydła i całkowite podporządkowanie ochrony przyrody (oraz praw rdzennych mieszkańców lasu) interesom rolnictwa. Efekty tego są już widoczne: w trakcie trzech miesięcy kampanii wyborczej wycięto w Brazylii kolejne 1600 km² Puszczy, przede wszystkim pod pastwiska. Wskutek znikania lasów emisje CO2 Brazylii szybko idą w górę – o prawie 9 proc. w 2016 r.
Drugi największy las deszczowy świata położony w Kotlinie Konga również znika w przerażającym tempie, chociaż z innych przyczyn. Las w Kongu wyrębują przede wszystkim drobni rolnicy, których popycha do tego ubóstwo wynikające z niestabilności politycznej i konfliktów, które wyniszczają Demokratyczną Republikę Konga. Skutkiem tego jest jednak proces, który może doprowadzić do całkowitego zniknięcia lasu równikowego w Kotlinie Konga do końca wieku.
Sytuacja wygląda równie źle w prawie wszystkich dużych kompleksach leśnych świata. W Indonezji las znika szybko ustępując miejsca plantacjom palmy olejowej, uprawianej, żeby zaspokoić ogromne potrzeby przemysłu spożywczego i branży biopaliw. Tajgę na wschodzie Rosji nielegalnie wyrębują na masową skalę chińskie firmy. Globalne tempo deforestacji rośnie. W 2017 r. utraciliśmy 29,4 mln ha lasów, czyli niewiele mniej, niż wynosi powierzchnia Polski, i nic nie wskazuje, że uda się ten trend szybko odwrócić.
5. Lasy są nie tylko niezbędnym sojusznikiem obrońców klimatu, ale również ofiarą globalnego ocieplenia
Puszczy Amazońskiej zagrażają nie tylko piły i harwestery, ale w coraz większym stopniu także odczuwalne już skutki zmian klimatu, takie jak susze, powodzie i coraz częstsze pożary. Gigantyczny pożar w 2015 roku strawił 2 mln ha lasu na Borneo. W maju tego roku obserwowane były gigantyczne pożary lasu na Syberii, z których dym zasnuł niebo aż w Kanadzie. W listopadzie tego roku tragiczny pożar lasu w Kalifornii pochłonął życie ponad 80 osób – mimo że pożary lasu są tam naturalnym zjawiskiem, ich zasięg i niszczycielska siła rośnie z każdym rokiem ze względu na coraz wyższe temperatury i coraz bardziej dotkliwe susze. W Polsce pożary lasów nie przybierają jeszcze tak katastrofalnych rozmiarów, jednak zdarza się, że całe połacie lasu zostają zniszczone przez wichury i huragany, tak jak stało się to w Borach Tucholskich w 2017 r., gdzie nagła wichura spowodowała „największą katastrofę w historii Lasów Państwowych” i pochłonęła życie kilku osób. Zmiany klimatu zaburzają też równowagę biologiczną w lasach – wysokie temperatury i susze oznaczają wyższe ryzyko gradacji szkodników i nieuniknione zmiany składu gatunkowego. Nasi sojusznicy są w niebezpieczeństwie.
Reasumując: bez lasów nie damy rady zatrzymać globalnego ocieplenia na poziomie 1,5º C, ale jeśli chodzi o pochłanianie CO2, nie możemy oczekiwać od nich cudów – tak czy inaczej musimy sami bardzo szybko obniżyć emisje, schodząc do niemal zera w 2050 r. Jednak jeśli lasy mają pomóc nam, najpierw my musimy pomóc im. Najpilniejszym zadaniem jest wyeliminowanie głównej przyczyny deforestacji, czyli presji ze strony rolnictwa. To oznacza mniej mięsa i oleju palmowego w diecie, a także znalezienie innego niż biopaliwa sposobu na ograniczanie emisji z transportu. Drugie zadanie to walka o dobry stan ekologiczny lasów, które w dobie wyższych temperatur, mniejszych opadów i gwałtowniejszych wichur musimy chronić przynajmniej przed dodatkowymi obciążeniami wywołanymi działalnością człowieka, czyli sztucznym osuszaniem, fragmentacją powodowaną przez budowę dróg i intensywną gospodarką leśną. Musimy również za wszelką cenę chronić przed ludzką ingerencją pozostałe jeszcze na Ziemi lasy naturalne takie jak Puszcza Białowieska, bo – jak zwraca uwagę szef PAN prof. Jerzy Duszyński, tylko dzięki obserwacji zachodzących w nich naturalnych procesów mamy szansę zrozumieć, co dokładnie dzieje się w lasach wskutek zmian klimatu jak natura radzi sobie z suszami, powodziami i wyższymi temperaturami. Ponieważ nasza przyszłość zależy od stanu lasów, ta wiedza może okazać się bardzo cenna.
Jeśli podoba Ci się to, co robimy, prosimy, rozważ możliwość wsparcia Zielonych Wiadomości. Tylko dzięki Twojej pomocy będziemy w stanie nadal prowadzić stronę i wydawać papierową wersję naszego pisma.
Jeżeli /chciałabyś/chciałbyś nam pomóc, kliknij tutaj: Chcę wesprzeć Zielone Wiadomości.
Polityka klimatyczna nie może kończyć się na wielkich metropoliach – to przesłanie, którym Milka Stępień, aktywistka ekologiczna oraz polityczka Zielonych, dzieli się w w wywiadzie z Markiem Nowakiem.
Marek Nowak: Dlaczego należy odejść od wydobycia węgla?
Miłka Stępień: Mówiąc górnolotnie uważam kwestię transformacji energetycznej za polską rację stanu. To nie tylko kwestia fundamentalna dla przyszłości naszego kraju, ale także dla przyszłości Europy i świata. Zanieczyszczenie środowiska, które coraz bardziej niekorzystnie odbija się na naszym życiu i zdrowiu, a także wpływ, jaki palenie węgla ma na zmiany klimatu, to kwestie, z powodu których proces stopniowego odejścia od węgla należy rozpocząć jak najszybciej.
Na poziomie najniższym warto wspomnieć o kwestiach ekonomicznych. Jeśli nie odejdziemy od węgla w Polsce, to będzie to oznaczało konieczność coraz większych dopłat do tego sektora gospodarki, co wiąże się ze stopniowym zwiększaniem cen energii i coraz większe uzależnienie naszego kraju od rosyjskiego węgla.
To z kolei prowadzi nas do kolejnej ważnej kwestii – bezpieczeństwa energetycznego. Na poziomie krajowym bardzo często mówi się, że powinniśmy pozostać przy węglu dla bezpieczeństwa energetycznego. Tymczasem jest dokładnie odwrotnie.
Wraz z rosnącą ceną tego surowca i coraz większym uzależnieniem od węgla rosyjskiego poziom naszego bezpieczeństwa energetycznego ulega gwałtownemu pogorszeniu.
Gdyby przesunąć pieniądze, które idą dziś na dotowanie coraz bardziej nierentownego przemysłu węglowego i zainwestować je w odnawialne źródła energii (OZE), to sądzę, że moglibyśmy na tym wiele zyskać. Dywersyfikacja energetyczna i stopniowe zwiększanie udziału OZE w polskim miksie energetycznym nie tylko zapewni społeczeństwu łatwiejszy i docelowo tańszy dostęp do energii, ale również w sposób znaczący uniezależni nasz kraj od dostaw z zagranicy.
MN: Skoro jesteśmy przy kosztach, to w Polsce często przeciwnicy transformacji energetycznej powołują się na mit „drogiej zielonej energii”. W myśl tej narracji o ile sama idea transformacji energetycznej jest z punktu widzenia ekologicznego słuszna, to przez wzgląd na czynniki ekonomiczne średniozamożny kraj, taki jak Polska, jeszcze przez wiele lat skazany będzie na energię wytwarzaną z surowców kopalnych. Czy rzeczywiście Polskę nie stać na zieloną energię?
MS: Póki co bardzo mocno dotujemy węgiel – mimo iż sensowność tej inwestycji jest, mówiąc delikatnie, mocno wątpliwa. Warto zaznaczyć, że ceny energii w Polsce w tej chwili bardzo mocno rosną. Dzieje się tak między innymi dlatego, że mamy tak małą ilość energii odnawialnej w naszym miksie energetycznym. Bez zmiany tego stanu rzeczy energia w Polsce będzie już tylko droższa.
Tymczasem ceny OZE zarówno z wiatru, jak i z fotowoltaiki cały czas się zmniejszają. W najbliższym czasie powinny powstać porządne metody magazynowania energii, co również może mieć korzystne przełożenie na cenę. Poza tym warto podkreślić, że w przypadku OZE należy patrzeć na zwrot długoterminowy. Nawet jeśli uznamy, że wstępny wkład finansowy jest wysoki, to później zwraca się on z nawiązką.
MN: W jaki sposób przeprowadzić w Polsce transformację energetyczną tak, by była ona jak najmniej kosztowna społecznie? Poza aspektem ekonomicznym jest przecież jeszcze kulturowy aspekt rejonów górniczych –dla górników kopalnie to nie tylko miejsca pracy, ale również ważny atrybut pewnej wspólnoty i lokalnej tożsamości.
MS: Sama pochodzę z rodziny górniczej i z rejonu górniczego. Od dziecka pamiętam barbórki w szkole i panów w pióropuszach, chodzących przy różnych okazjach po naszych ulicach. W zasadzie całe moje życie było w jakiś sposób powiązane z górnictwem, stąd znam dobrze tę kulturę i wiem, jak jest ważna dla tego regionu.
Należy jednak pamiętać, że narastają pewne mity, które nie mają zbyt wiele wspólnego z rzeczywistością. Dla przykładu: w Koninie w ciągu ostatnich 30 lat znacząco obniżyło się zatrudnienie w górnictwie i energetyce (ponad 70% w porównaniu ze stanem z 1990 r.). Tymczasem mało kto realnie zdaje sobie z tego sprawę i w związku z tym cały czas mit rozwoju regionu jest tworzony wokół przemysłu wydobywczego.
W mojej ocenie ważne jest, by ten mit wielkiego przemysłu i regionu przemysłowego czymś zastąpić – tworząc nowy mit, nową wizję i jednocześnie dziękując przemysłowi za jego wkład w rozwój regionu.
Jest on częścią jego historii i należy ten fakt uszanować. Można stworzyć muzeum górnictwa i inne, postindustrialne projekty, co zresztą się już dzieje w różnych regionach kraju.
Pojawiają się też pierwsze próby tworzenia nowych wizji. Jedną z nich jest stworzenie „doliny energii” w Koninie – coś na kształt Doliny Krzemowej w Kalifornii. Oczywiście, to na razie raczkujący projekt, pozwala on natomiast na tworzenie nowej narracji i nowej, lokalnej dumy.
Sądzę, że głównym problemem w miejscach takich jak Konin jest to, że poprzez upadek górnictwa i energetyki opartej na węglu upadło również poczucie dumy z regionu, z którego się pochodzi. Spotęgowane jest to faktem, iż Konin stracił status miasta wojewódzkiego. Zauważalne jest tu silne poczucie regresji wzmacniane tym, że w rejonie zmniejszają się zarobki, spada ilość miejsc pracy, zwiększa się migracja oraz starzenie społeczeństwa.
Problem miejsc takich jak Konin polega również na tym, że są to tereny pozostawione samym sobie. Ze strony państwa brak jest jakiejkolwiek koncepcji na ich rozwój. Za chwilę dojdzie do zamknięcia dwóch kotłów w lokalnej elektrowni, zwolnień kolejnych ludzi pracujących w energetyce. W Koninie nie ma innej gospodarki, może poza rolnictwem, turystyką, a region koncentruje się właśnie wokół przemysłu ciężkiego – energetyki i wydobycia.
MN: Pomówmy chwilę o Koninie. Protesty przeciw otwieranym przez Zespół Elektrowni Pątnów-Adamów-Konin kopalniom odkrywkowym były nie tylko przykładem społecznej energii, która może być politycznie sprawcza, ale też nieoczywistych politycznych sojuszy. Czy możesz coś o nich powiedzieć jako osoba w te protesty zaangażowana?
MS: Główne protesty odbywały się w Babiaku – tam, gdzie miała powstać wielka odkrywka „Dęby Szlacheckie”. Jadę spotkać się tam z ludźmi, którzy doprowadzili do referendum dotyczącym tej budowy. 90% mieszkańców biorących w nim udział opowiedziało się przeciw inwestycji.
Dodatkowe protesty odbywają się w okolicach jezior, bo dużym problemem w rejonie Wielkopolski Wschodniej jest ich zanikanie. Dzieje się to w zastraszającym tempie.
Co do nieoczywistych sojuszy, o których wspomniałeś, pamiętam, jak w tym roku na „Obozie dla Klimatu”, odbywający się niedaleko Konina, miało miejsce spotkanie z lokalnym rolnikiem, który opowiadał o tym, jak na skutek otwarcia odkrywek znikają wody gruntowe i jak wpłynęło to na jego plony. W którymś momencie wszedł na tematy bardziej światopoglądowe i okazało się, jak wiele nas dzieli – większość osób z „Obozu dla Klimatu” to lewicowcy, a pan był bardzo konserwatywny.
Zdarza się to zresztą dość często. Gdy chodzimy na lokalne spotkania, to wielokrotnie okazuje się, że to, co łączy, to kwestia walki z kopalnictwem powiązanego z problemem suszy, ale światopoglądowo reprezentujemy zupełnie inne wartości.
MN: Nie każdy musi się od razu zapisywać do Zielonych, ale gdy pojawiają się nieoczywiści sojusznicy w ważnych dla partii i Polski kwestiach, to może warto działać wspólnie?
MS: Tak właśnie działam. Jak już wspominałam, jadę do Babiaka, gdzie miałyby potencjalnie powstać „Dęby Szlacheckie” – jedna z największych planowanych odkrywek, żeby spotkać się z mieszkańcami – głównie konserwatywnymi rolnikami, z którymi, jak się domyślam, w wielu innych kwestiach mamy odmienne poglądy.
MN: Obecny rząd wyraźnie próbuje na swój sposób zagospodarować tematy ekologiczne. Premier Mateusz Morawiecki dużo mówi o walce ze smogiem oraz elektrycznych samochodach. Rząd dotuje nawet pewne gałęzie OZE – geotermię i biomasę. Towarzyszy temu retoryka, która w pewien sposób odwołuje się do ekokonserwatywnych idei. Jak oceniasz politykę obecnego rządu w tym zakresie?
MS: Akurat geotermia jest bardzo droga i nie ma aż tak dużego zwrotu, jeśli chodzi o moc energetyczną. Warto też przypomnieć, że to obecny rząd przyjął ustawę, która zastopowała rozwój energetyki wiatrowej w naszym kraju, czy też skandaliczną ustawę o wycince drzew.
Jeśli jednak miałabym całościowo ocenić politykę PiS-u w tym zakresie to problem polega na tym, iż do budowy strategii transformacji energetycznej potrzebne jest porozumienie ponad podziałami. Obawiam się, że jest to niemożliwe.
Żeby realnie zwalczać smog działania muszą mieć kompleksowy charakter – zaczynać się na poziomie gminy, potem być kontynuowane na poziomie regionu i następnie odpowiednio wyżej.
W Czechach tak właśnie działa program antysmogowy – rząd daje część dopłat do termomodernizacjitermomodernizacji i wymiany pieców węglowych, potem dorzuca się region i gmina. Dobrze to funkcjonuje, gdyż działa tam wielopoziomowy, zgrany, wzajemnie się uzupełniający i współgrający system.
U nas tego nie ma. W Polsce konieczne jest opracowanie strategii energetycznej i klimatycznej, która dziś de facto nie istnieje. Taka strategia musiałaby być opracowana ponad podziałami. PiS tego nie zrobi, bo to partia, która funkcjonuje, a wręcz żeruje na podziałach – zresztą PO podobnie.
Można dostrzec próby tworzenia przez obecny rząd pewnej prawicowej narracji ekologicznej, jednak w mojej ocenie zdecydowanie bardziej sensowne są te narracje, które powstają wokół encykliki papieża Franciszka „Laudato Si”, mówiącego o konieczności walki ze zmianami klimatu i ochrony przyrody.
MN: Pomówmy chwilę o Zielonych w Polsce. Mimo, iż ostanie wybory samorządowe są bez wątpienia umiarkowanym ich sukcesem, biorąc pod uwagę, że nigdy wcześniej tej partii nie udało się zarejestrować ogólnopolskich list, to jednak ciągle daleko im do wyniku niemieckich, węgierskich czy choćby czeskich Zielonych. Czy dostrzegasz w wzrastającą w Polsce „zieloną falę”?
MS: Uważam, że niedawne wybory pokazały, iż mamy potencjał. W Polsce pojawia się coraz większa możliwość znalezienia zielonego wyborcy i rosną nam zapisy członkowskie. Kwestie takie jak smog czy ścinanie drzew bardzo ludzi poruszają.
Ludzie w Polsce naprawdę chcą mieć OZE, zakładać panele słoneczne, tylko są przerażeni dużymi kosztami początkowymi i braku sprzyjających przepisów. Gdyby stworzyć program, który realnie dałby im taką możliwość, to cieszyłby się niemałym zainteresowaniem.
MN: Wybory samorządowe w wielu miejscach zmieniały się jednak w plebiscyt za lub przeciw obecnej władzy. Można powiedzieć, że ich największym zwycięzcą jest polaryzacja. Jak przy tak silnych podziałach trafić do ludzi ze swoim przesłaniem?
MS: Po tych wyborach nabrałam przekonania, że Zielonych musimy budować poza wielkimi miastami. Przez wiele lat skupialiśmy się na metropoliach, natomiast potencjał wzrostu jest zupełnie gdzie indziej. W Koninie, gdzie mieszkam, Zielona lista zdobyła prawie 4% głosów, ale było wiele mniejszych miejscowości, gdzie Zieloni mieli nawet i 22% (Ośno Lubuskie). W Warszawie czy Poznaniu jest dzisiaj bardzo ciasno, a polaryzacja jest tam najsilniejsza.
MN: Na koniec chciałbym cię zapytać o politykę klimatyczną UE. Jak oceniasz ją z polskiej perspektywy? Gdzie są jej mocne i słabe strony?
MS: Często jest niestety tak, że nawet gdy tworzone są sensowne koncepcje na poziomie europejskim, to nie trafiają one tam, gdzie powinny. Zasadniczy problem polega na tym, że nie można pewnych rzeczy rozwiązać jedynie na poziomie europejskim – zawsze powinny one się odbywać z uwzględnieniem lokalnych uwarunkowań. Bardzo często brakuje komunikacji i trzeba się, mówiąc kolokwialnie, „dobijać”.
Często jest też tak, że mamy publiczną narrację o tym, że odchodzimy od węgla, ale firmom energetycznym udaje się przemycać różne rozwiązania niekorzystne dla klimatu. W Unii Europejskiej cały czas ścierają się różne potrzeby i interesy, wskutek których cierpi interes naszej planety i ten mniejszych społeczności, których głos nie wybrzmiewa.
Wywiad powstał we współpracy z Zielonym Magazynem Europejskim.
Zdj. Elektrownia Konin, Flyz1 na licencji CC BY-SA 4.0
W drugim tygodniu trwania szczytu klimatycznego Greenpeace opublikował ogłoszenia, w których wzywa prezydenta COP24 Michała Kurtykę do wzięcia większej odpowiedzialności za negocjacje prowadzone na szczycie. Ogłoszenie zbiegło się w czasie z publikacją wspólnego memorandum naukowców i przedstawicieli Kościoła Katolickiego, w którym wzywają delegatów do zwiększenia ambicji w działaniu na rzecz ochrony klimatu i odejścia od spalania węgla do 2030 r.
W dzisiejszych gazetach codziennych ukazały się ogłoszenia, w których Greenpeace wzywa Michała Kurtykę, prezydenta szczytu klimatycznego COP24 do stworzenia przestrzeni negocjacyjnej dla delegatów blisko 200 krajów, którzy przyjechali do Katowic, by podjąć decyzje o dalszych krokach na rzecz redukcji emisji gazów cieplarnianych. Jej brak mocno krytykują delegaci, ale także obecne na szczycie organizacje pozarządowe, które obserwują proces. Wszyscy podkreślają jednak, że mimo nieudanego dla polskiej prezydencji pierwszego tygodnia wciąż mają nadzieję na sukces szczytu.
– Polska prezydencja z Michałem Kurtyka na czele nadal nie podźwignęła się po serii wizerunkowych wpadek w pierwszym tygodniu trwania szczytu. To ostatni moment, w którym prezydent COP24 może przekuć w sukces tak wielkie przedsięwzięcie jakim jest organizacja szczytu klimatycznego. Sukcesu tego typu konferencji nie mierzy się liczbą delegatów czy nazwisk znanych osób które wzięły w niej udział. Prezydent Kurtyka może przejść do historii jako człowiek, który zmienił losy świata o ile uda mu się sprawnie przeprowadzić proces negocjacji tak, by efektem końcowym były ambitne działania na rzecz ochrony klimatu i ochrony ludzi – powiedział Bohdan Pękacki, dyrektor Greenpeace Polska.
Publikacja ogłoszeń zbiegła się w czasie z podpisaniem memorandum, w którym świat nauki mówi jednym głosem z Kościołem Katolickim. Przedstawiciele Polskiej Akademii Nauk, Papieskiej Akademii Nauk i Narodowego Centrum Badań Naukowych w Paryżu (CRNS) podpisali wczoraj dokument, w którym wzywają delegatów szczytu klimatycznego COP24 do podjęcia ambitnych działań na rzecz klimatu. Jednocześnie od krajów unii europejskiej oczekują działań na rzecz odejścia od spalania węgla do 2030 roku i rozwoju odnawialnych źródeł energii. Na konferencji, której efektem jest memorandum, obecny był prymas Polski, arcybiskup Wojciech Polak.
– W lipcu tego roku Michał Kurtyka mówił w Watykanie, że szczyt klimatyczny w Katowicach nie będzie tylko konferencją techniczną na której mają zostać ustalone kroki realizacji porozumienia paryskiego, ale będzie miał także wydźwięk moralny. Nie jesteśmy pewni czy prezydent COP24 wciąż pamięta swoje słowa – dodał Pękacki.
Źródło: Informacja prasowa Greenpeace
O Greenpeace:
Greenpeace to międzynarodowa organizacja pozarządowa, działająca na rzecz ochrony środowiska naturalnego. Organizacja koncentruje swoje działania na najbardziej istotnych, zarówno globalnych jak i lokalnych, zagrożeniach dla bioróżnorodności i środowiska. Aby zachować swoją niezależność, organizacja nie przyjmuje dotacji od rządów, partii politycznych i korporacji. Działania finansowane są dzięki wsparciu indywidualnych darczyńców. W Polsce Greenpeace działa od 2004 roku. Siedziba biura znajduje się w Warszawie.
www.greenpeace.pl | facebook.com/greenpeacepl | twitter.com/Greenpeace_PL
Katarzyna Guzek
rzeczniczka prasowa/media officer
mob: +48 500 236 211
phone: +48 22 851 26 42
twitter.com/Kasia_Guzek
Czy deponowanie dwutlenku węgla głęboko w ziemi (CCS)) jest optymalną metodą redukcji emisji gazów cieplarnianych ?
Prawie wszystkie metody tak zwanych „czystych technologii węglowych” w energetyce węglowej kończą się fazą wychwytu dwutlenku węgla ze spalin. Tak więc coś trzeba zrobić z tym gazem. Dla pełnej oceny wartości tych technologii kluczowe znaczenie ma zatem problem składowania tego gazu po odseparowaniu ze spalin. Ten proces w międzynarodowym obiegu naukowym i technicznym określa się jako carbon capture and storage (CCS – wychwyt i magazynowanie).
Redukcje emisji gazów cieplarnianych, a zwłaszcza dwutlenku węgla pochodzącego ze spalania paliw kopalnych, mogą być zrealizowane przy pomocy trzech rozwiązań:
- poprawy efektywności energetycznej i zmniejszenia zapotrzebowania na energię (nie tylko w przemyśle, ale także w transporcie samochodowym, rolnictwie, budownictwie, usługach, sektorze gospodarki odpadami, gospodarstwach domowych);
- wykorzystania odnawialnych oraz alternatywnych źródeł energii (energia wiatru, słoneczna, biomasy, geotermalna, etc.);
- CCS – wychwytywania i składowania CO2 w głębokich partiach litosfery.
Zarówno efektywność ekonomiczna, jak i trwałość skutków dwóch pierwszych metod to oczywistość. Dodatkowo wnoszą one pożądany efekt doskonalenia technologii i poszukiwania innowacyjnych rozwiązań. W tym artykule skupimy się na rozważeniu trzeciej metody. Już na wstępie trzeba stwierdzić, że metoda CCS niektórym przedsiębiorcom jawi się jako sposób na utrzymanie spalania węgla. Problem w tym, że jeden z odpadów tego procesu będzie deponowany pod ziemią. Tylko na jak długo? A co z pozostałymi odpadami, takimi jak popioły, substancje toksyczne? Czy chcemy rozwiązać problem na dziś, czy na zawsze?
W technologii CCS trzeba najpierw oddzielić dwutlenek węgla od gazów spalinowych, a następnie ten gaz zużytkować lub składować. Już w fazie wychwytu zaczyna się poważny problem ekonomiczny, gdyż odseparowanie dwutlenku węgla od spalin obniża sprawność energetyczną wytwarzania energii o 8-11%, przy sprawności separacji rzędu 80-90%. Ponadto wychwyt dwutlenku węgla ze spalin z konwencjonalnych układów kocioł-turbina zwiększy koszty produkcji energii elektrycznej o 80%. W pierwszej dekadzie XXI wieku rozwój technologii wychwytywania i składowania dwutlenku węgla był jednym z priorytetów Unii Europejskiej (program CASTOR). Wówczas postrzegano tę metodę jako radykalny sposób na redukcję emisji gazów cieplarnianych. W tamtym czasie oceniano, że CCS wraz ze wzrostem efektywności procesów energetycznych może w skali Europy obniżyć emisję dwutlenku węgla do atmosfery nawet o 30%. W tej początkowej fazie desygnowano znaczne środki z budżetu Unii Europejskiej (NER300 – 3,7 mld EUR) na wsparcie projektów pilotażowych. Po początkowym entuzjazmie, podsycanym przez lobby węglowe i naftowe, przyszedł czas spokojnej oceny faktów naukowych i uzyskanych wyników z badań pilotażowych.
Także w Polsce dziesięć lat temu w środowiskach eksperckich zadawano sobie pytania w rodzaju: Czy jest to szansa dla polskiej energetyki węglowej? Czy rozwój CCS może zagwarantować nam pozycję ważnego gracza zarówno w Unii Europejskiej, jak i na świecie ? Czy CCS może stać się „cudownym” rozwiązaniem dla energetyki węglowej? Jak przekonać do tej technologii polityków i opinię publiczną – całe społeczeństwo, także jej przeciwników?
Podstawowy dylemat technologii CCS oddaje pytanie: Czy deponowanie dwutlenku węgla w skorupie ziemskiej jest zgodne z filozofią zrównoważonego rozwoju?
W pierwszych latach XXI wieku panowało dość powszechne przekonanie, zwłaszcza wśród polityków i osób spoza geologii, że Polska ma ogromne możliwości składowania dwutlenku węgla głęboko pod ziemią. Kosztem 36 mln zł na zlecenie Ministerstwa Środowiska przez cztery lata realizowano Narodowy Program „Rozpoznanie formacji i struktur do bezpiecznego geologicznego składowania CO2 wraz z programem ich monitorowania” Program realizowany był przez konsorcjum instytucji naukowych i objął obszar całej Polski wraz ze strefą ekonomiczną Bałtyku. Zadania programu w swoich założeniach miały być bardzo praktyczne i spełniać „niezwykle ważną rolę”. W jego ramach poddano szczegółowej ocenie przydatności głębokie struktury geologiczne w ośmiu rejonach kraju, a także sczerpane i nieekonomiczne złoża węglowodorów oraz głębokie nieeksploatowane pokłady węgla zawierające metan. Bardzo dokładnie badano możliwości deponowania dwutlenku węgla pod ziemią w obszarze bliskim elektrowni Bełchatów, gdzie miała powstać instalacja demonstracyjna wychwytu dwutlenku węgla ze spalin dla nowego bloku 858 MWe. Instalacja ta miała wówczas promesę finansowania z budżetu Unii Europejskiej. Po weryfikacji struktur geologicznych zespół realizujący program w okolicach Bełchatowa z 7 badanych struktur od razu wykluczył 4 jako mało bezpieczne, a 3 uznano za wątpliwe. W ramach analizy wykonano wiele szczegółowych i różnorodnych badań terenowych. Wniosek końcowy z tych badań okazał się nader pesymistyczny: pojemność składowania kurczy się wraz z uszczegółowianiem rozpoznania.
Wyniki Narodowego Programu CCS w Polsce wykazały, że pojemność struktur geologicznych nadających się do „bezpiecznego składowania” w nich dwutlenku węgla jest znacznie mniejsza, niż dotychczas szacowano. Po drugie – uwzględnienie czynnika bezpieczeństwa składowania eliminuje większość wytypowanych wcześniej struktur o potencjale magazynowym. I wreszcie na koniec: “Dotychczas zakończone projekty CCS w Polsce nie uprawniają do przedstawienia wiarygodnego bilansu pojemności składowania dwutlenku węgla w głębokich strukturach geologicznych”.
Światowy Instytut Węgla (World Coal Institute) stwierdził, że w 2003 roku koszt sekwestracji i deponowania dwutlenku węgla wynosił 35-55 USD/MWh, co czyniło tę technologię zupełnie nieopłacalną. W latach następnych wiele badań było skoncentrowanych na obniżeniu kosztów technologii CCS. Program badawczy finansowany przez Departament Energii USA zakładał zredukowanie kosztu wychwytu dwutlenku węgla do 2,5 USD/MWh w horyzoncie 2008 – 2012 roku. Te założenia okazały się całkowicie nierealistyczne. McKinsey & Co podaje koszt redukcji jednej tony dwutlenku węgla metodą wychwytu i deponowania pod ziemią na 60-90 USD, z szansą, iż w 2030 roku koszty te mogą wynieść 30-45 USD.W 2005 roku IPCC (Intergovermental Panel on Climate Change) podał, że koszt sekwestracji w technologii IGCC (Integrated Gasification Combined Cycle) szacowany jest na 10-32 USD/MWh, co powoduje wzrost kosztów produkcji energii elektrycznej o 21-78%.
W okresie ostatnich 10 lat projekty wychwytu i deponowania pod ziemią dwutlenku węgla, rozpoczęte w Wielkiej Brytanii, Danii, Holandii i Niemczech, z powodu wysokich kosztów i niewielkich możliwości składowania dwutlenku pod ziemią zostały zarzucone.W Europie zrealizowany został jeden projekt w Hiszpanii, który jednak nie osiągnął przemysłowych wielkości składowania CO2.
W drugiej dekadzie XXI wieku początkowy entuzjazm polityków i osób związanych z energetyką węglową mocno osłabł. Rozpoczęła się epoka dynamicznego rozwoju odnawialnych źródeł energii, nawet w tak „węglowych” krajach, jak Chiny i Indie. Dodatkowym impulsem jest szybko rosnąca efektywność ekonomiczna odnawialnych źródeł energii, a szczególnie fotowoltaiki i turbin wiatrowych. Technologie sekwestracji CO2 można uznać za nieudaną próbę dekarbonizacji gospodarki światowej. Stało się oczywiste, że ludzkość powinna skupić się na rozwiązywaniu rzeczywistych problemów nadmiernej emisji CO2 poprzez rozwój bez emisyjnych technologii wytwarzania energii.
Na zakończenie trzeba powtórzyć, że dostępne a efektywne ekonomicznie metody trwałej redukcji emisji gazów cieplarnianych polegają na zmniejszeniu zużycia energii poprzez wysoką efektywność i ograniczenie strat, a także ograniczanie konsumpcji paliw kopalnych, i wprowadzanie nowych technologii, a zwłaszcza odnawialnych źródeł energii. Metody redukcji ograniczonej w sensie objętości i czasu składowania, czyli właśnie wychwytywanie ze spalin i deponowanie w skorupie ziemskiej dwutlenku węgla, to technologie tymczasowe i ingerujące w środowisko, ze skutkami trudnymi do przewidzenia.
Dr Michał Wilczyński – geolog i ekolog, niezależny ekspert w dziedzinie paliw i energii, były wiceminister i Główny Geolog Kraju w Ministerstwie Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa. Ekspert Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego UE, autor wielu publikacji z dziedziny surowców energetycznych i polityki gospodarowania surowcami mineralnym.
——
Jeśli podoba Ci się to, co robimy, prosimy, rozważ możliwość wsparcia Zielonych Wiadomości. Tylko dzięki Twojej pomocy będziemy w stanie nadal prowadzić stronę i wydawać papierową wersję naszego pisma.
Jeżeli /chciałabyś/chciałbyś nam pomóc, kliknij tutaj: Chcę wesprzeć Zielone Wiadomości.
To, że klimat w Polsce ulega zmianom jest niewątpliwym faktem. Wbrew analizom, które pokazują, że przyniesie to szereg negatywnych konsekwencji dla naszego kraju, w przestrzeni publicznej pojawiają się jednak komentarze wychwalające ocieplenie. Wzrost średniej temperatury w Polsce ma rzekomo pozwolić na uprawę winorośli i cytrusów, zwiększyć plony upraw, zwiększyć wpływy z turystyki, szczególnie nadmorskiej, a „znienawidzone” mrozy i śnieg odejdą w zapomnienie. Te „przewidywania” nie mają jednak nic wspólnego z rzeczywistością. Analizy naukowe jasno pokazują, że im wyższy będzie wzrost średniej temperatury globalnej, tym więcej pojawi się w Polsce zagrożeń nie tylko dla upraw, ale także infrastruktury oraz zdrowia ludzi i zwierząt.
Śmiertelne upały
Temperatura na półkuli północnej rośnie szybciej niż średnia światowa: w Europie, nad lądami, wzrosła według EEA (European Environment Agency) o niemal 2 stopnie w stosunku do okresu 1850-1900, podczas gdy globalnie – o około 1 stopnia. Oznacza to, że już teraz klimat w Polsce znacząco odbiega od tego, o czym mogły się uczyć w szkole starsze pokolenia, a w przyszłości będzie zdecydowanie inny. Ocieplenie to m.in. coraz częstsze i dłuższe fale upałów z temperaturami przekraczającymi 30 stopni. Świetna – wydało by się – wiadomość dla wszystkich, którzy lubią wygrzewać się na słońcu. Problem w tym, że takie temperatury potrafią być śmiertelne dla osób starszych, chorych oraz niemowląt. Znacznie wzrasta ryzyko udaru cieplnego, także u zwierząt. Susza, towarzysząca zazwyczaj upałom, wyniszcza rośliny uprawne, wysusza ściółkę w lasach, powoduje spadek poziomu rzek. Rekordowo gorąca pogoda panująca w Rosji w 2010 roku, z temperaturami przekraczającymi 30 stopni przez 33 dni z rzędu, zebrała prawdziwie ponure żniwo: 55 tysięcy zgonów, ponad 500 pożarów lasów dookoła Moskwy i spadek plonów o około 30%. Podobne zdarzenia miały miejsce w różnych latach w całej Europie, także w Polsce. Upalne lato 1994 przyniosło w samych dużych polskich miastach śmierć ponad 1000 osób (1). W 2018 roku plony podstawowych zbóż były w naszym kraju o co najmniej 14% mniejsze w stosunku do poprzednich lat, a susza dotknęła 130 tys. gospodarstw, zniszczyła 3,5 mln hektarów upraw, przynosząc straty w wysokości ponad 3,6 mld zł. Takie wydarzenia mają konsekwencje dla wszystkich. Wzrost cen produktów spożywczych jest tym, co odczujemy najszybciej. Wypłaty odszkodowań zubożają skarb państwa, wiele rodzin traci źródło dochodów. Co więcej – przesuszona gleba łatwiej ulega erozji, co pogłębia problemy związane ze zmniejszaniem jej żyzności.
Bez wody i prądu
Ze względu na spadający podczas susz poziom rzek zagrożona zostaje krytyczna infrastruktura państwa. W 2015 roku Polskie Sieci Elektroenergetyczne zmuszone zostały do wprowadzenia 20 stopnia zasilania i obcięcia dostaw prądu dużym odbiorcom. Powód był prosty – w wysychających rzekach zabrakło wody niezbędnej do chłodzenia elektrowni węglowych (2). Polska otarła się o blackout (rozległą awarię zasilania), którego skutki nietrudno jest przewidzieć. Długotrwały brak zasilania oznacza nie tylko brak wody w kranie i ogrzewania. Zagrożone zostaje działanie szpitali, agregaty zasilające mogą bowiem dostarczać prąd jedynie maksymalnie przez kilka dni (a najczęściej kilka-kilkanaście godzin). Choć zapasy paliw, w tym ropy naftowej, której używają agregaty, utrzymywane są w Polsce na poziomie wystarczającym na co najmniej 90 dni wedle średnich wskazań zużycia, to symulacje przeprowadzone przez Rządowe Centrum Bezpieczeństwa pokazują, że przy dłuższych problemach z dostawą energii wzrasta prawdopodobieństwo wybuchu niepokojów społecznych. Zamieszki, kolejki na stacjach benzynowych mogą wymusić wprowadzenie przez rząd reglamentacji czy ograniczenia korzystania z transportu prywatnego. Podczas rozległego blackoutu w USA i w Kanadzie w roku 2003 aż 55 mln ludzi musiało zmagać się ze skutkami awarii, sparaliżowana została komunikacja kolejowa, metro, lotniska. Unieruchomienie pomp w sieci wodociągowej i oczyszczalniach ścieków doprowadziło do skażenia ujęć wody pitnej. 40 tys. policjantów i wszyscy strażacy pilnowali porządku w Nowym Jorku. Około 100 osób straciło życie w wyniku zdarzeń związanych z blackoutem (3).
Kleszcze, sinice i groźne bakterie
Wyższe temperatury oznaczają także inne problemy – nie tak łatwe do zauważenia na pierwszy rzut oka. Ciepło sprzyja rozwojowi różnych patogenów oraz pojawianiu się na terytorium naszego kraju egzotycznych owadów. W Polsce już za 20-30 lat mogą zadomowić się komary przenoszące dengę. Z roku na rok notuje się więcej zachorowań na choroby odkleszczowe – to skutek m.in. braku mroźnych zim, które skutecznie ograniczały populację tych pajęczaków. Ponieważ rośnie także temperatura jezior i Morza Bałtyckiego, znaczące zmiany zachodzą w składzie gatunkowym populacji wodnych organizmów, w tym mikroorganizmów. Cieplejsza woda sprzyja np. rozwojowi bakterii z rodziny Vibrio (której najbardziej znanym przedstawicielem jest przecinkowiec cholery), co już doprowadziło do lokalnego wzrostu zachorowań związanych z tym patogenem np. w Szwecji i Niemczech. Notowane są także przypadki śmiertelne (4). Innym beneficjentem wyższych temperatur zbiorników wodnych są sinice, których masowe zakwity prowadzą do zamykania kąpielisk, a obumieranie odtlenia wodę zagrażając życiu m.in. ryb i skorupiaków.
Wichury zamiast śniegu
Niewielką pociechą w tej sytuacji będą coraz cieplejsze i mniej śnieżne zimy. O ile może to przynieść pewne oszczędności na ogrzewaniu (w sporym stopniu niwelowane jednak przez wzrost zapotrzebowania na klimatyzację latem), to poza tym pogłębia różnorakie problemy. Nie tylko pozwala ciepłolubnym gatunkom roślin, grzybów, zwierząt i bakterii (w tym chorobotwórczym czy pasożytniczym) pojawiać się na terytorium Polski, pogarsza także np.: sytuację hydrologiczną. Topniejący śnieg jest na naszych szerokościach geograficznych ważnym źródłem wody zasilającej rzeki czy zbiorniki podziemne. Badania przeprowadzone w Czechach pokazały, że po bezśnieżnych zimach wiosny częściej są suche. A sucha wiosna oznacza na ogół bardziej suche lato. Zmiany w temperaturach i pokrywie śnieżnej wpływają na rośliny powodując np. wcześniejsze zakwitanie drzew owocowych. Rozregulowane cykle fenologiczne generują dalej cały łańcuch problemów, począwszy od zmniejszonych zbiorów owoców. Nawet jeśli nie martwią nas kłopoty sadowników, to być może „nowa” zima i tak nie przypadnie nam do gustu. Klimatolodzy wskazują bowiem, że mroźne i śnieżne zimy mogą zostać zastąpione przez wietrzne i mokre. Wichury to kolejne poważne zagrożenie dla infrastruktury. Takie gwałtowne zjawiska pogodowe nie ograniczają się zresztą do zimy. Cieplejsza atmosfera oznacza bowiem, że gromadzi się w niej większa ilości energii. Energia ta zostaje uwolniona w ciepłych porach roku w postaci opadów gradu, gwałtownych burz czy nawet tornad. W Polsce straty finansowe związane z pojedynczym, gwałtownym zjawiskiem meteorologicznym mogą wynosić kilkaset milionów złotych, niejednokrotnie podczas takich katastrof giną także ludzie (5).
Mniej korzyści, więcej zagrożeń
Możemy więc próbować sobie wyobrazić, jak będzie wyglądała sytuacja społeczno-gospodarcza w Polsce, gdy upalne lata będą zdarzały się praktycznie każdego roku, a burze gradowe, porywiste wiatry czy tornada będą pojawiać się częściej niż obecnie. A tak może się stać, jeśli temperatura globalna zwiększy się o 2 stopnie. Ofiarami tych zmian będą w pierwszej kolejności osoby starsze, przewlekle chore oraz dzieci.
A co z uprawą cytrusów i winorośli? Niestety jedne i drugie potrzebują długiego dnia, określonych warunków glebowych i odpowiedniej ilości wody. Upalne, suche lato nie służy im podobnie jak tradycyjnym polskim uprawom. O tym, że wybrzeże Bałtyku będzie nowym Lazurowym Wybrzeżem też możemy raczej zapomnieć. Mało kto będzie chciał spędzać urlop w miejscu, gdzie do wody nie da się wejść bez narażania się na wysypki, sensacje żołądkowe czy – w najgorszym wypadku – zarażenie szkodliwą, potencjalnie śmiercionośną bakterią. Zamiast więc na siłę doszukiwać się korzyści z rosnącej temperatury, powinniśmy raczej zacząć się zastanawiać, czy nasze państwo jest gotowe zmierzyć się z ogromnymi wyzwaniami związanymi ze zmianą klimatu.
Przypisy:
- D. Graczyk i in., Heat-related mortality during hot summers in Polish cities, Theoretical and Applied Climatology, 2018
- wysokienapiecie.pl
- Wikipedia
- S. Levy, ECDC Vibrio Map Viewer: Tracking the Whereabouts of Pathogenic Species, Environ. Health Perspect., 2018
- RMF FM
Informacje bez przypisów za: naukaoklimacie.pl
Jeśli podoba Ci się to, co robimy, prosimy, rozważ możliwość wsparcia Zielonych Wiadomości. Tylko dzięki Twojej pomocy będziemy w stanie nadal prowadzić stronę i wydawać papierową wersję naszego pisma.
Współprzewodnicząca niemieckich Zielonych, Annalena Baerbock, rozmawia z Bartłomiejem Kozkiem o niemieckiej transformacji energetycznej, sposobach na jej przyspieszenie oraz źródłach rosnącej popularności swojej partii.
Bartłomiej Kozek: Niemiecki rząd lubi się prezentować jako odpowiedzialny aktor w walce ze zmianami klimatu – jednocześnie jednak istnieje poważne ryzyko, że federalne cele redukcji emisji gazów cieplarnianych nie zostaną zrealizowane. Jakie są źródła tego rozdźwięku między rzeczywistością a deklaracjami?
Annabele Baerbock: Energiewende – przechodzenie na odnawialne źródła energii – rozpoczęło się w roku 2000 przyjęciem legislacji dotyczącej OZE (EEG), gwarantującej stałą stawkę za wygenerowaną z tych źródeł energię (feed-in-tariff) przez 20 lat. Dzięki temu prawu 38% energii elektrycznej czerpiemy dziś z OZE.
W ostatnich latach rządy kanclerz Merkel przyczyniły się do spowolnienia procesu przechodzenia na OZE poprzez przyjęcie nowych regulacji, takich jak wprowadzenie degresywnego limitu stawek skupu energii z tych źródeł czy opór wobec wygaszania węgla. Rządy te „zapomniały” o przeprowadzeniu analogicznej transformacji sektora energetyki cieplnej oraz transportu. Tak właśnie wyglądają źródła naszych kłopotów z osiągnięciem celów redukcyjnych.
W polskich mediach nie brak głosów krytycznych wobec niemieckiej decyzji o połączeniu transformacji energetycznej w kierunku OZE z wygaszaniem energetyki jądrowej, co prowadzić ma co wciąż istotnej roli węgla w sektorze energetycznym. Zgadzasz się z tym punktem widzenia?
Energetyka jądrowa stanowi zagrożenie dla naszego bezpieczeństwa – decyzję o jej wygaszeniu wciąż uznaję za słuszną. Wspiera ją przygniatająca większość niemieckiego społeczeństwa. Wygaszanie węgla to kolejny etap budowy bardziej przyjaznego dla klimatu świata.
Niemcy, mimo ryzyka niedotrzymania swoich obietnic w redukcji emisji gazów cieplarnianych, zdołały zmniejszyć je w większości sektorów gospodarki – poza transportem. Dlaczego przez ostatnie 20 lat emisje tu rosły i w jaki sposób zatrzymać ten trend?
Transport odpowiada za 1/5 niemieckich emisji. Mimo przyjęcia celu redukcyjnego zauważalny jest ich wzrost z tego źródła w porównaniu do roku 1990. Jednym z powodów jest rosnąca ilość samochodów na drogach – a także fakt, że są one coraz większe.
Warto wspomnieć, że niektóre europejskie rządy blokują przyjęcie ambitnych, unijnych celów redukcji emisji gazów cieplarnianych pochodzących z samochodów. Szkodzi to nie tylko Niemcom, ale całej Unii.
W roku 2010 nasz rząd ogłosił cel miliona samochodów elektrycznych na drogach do roku 2020. Niestety – Angela Merkel i kolejni ministrowie transportu nie zrobili nic, by osiągnąć cel upowszechnienia napędzanych na energię elektryczną ze źródeł odnawialnych pojazdów. Póki co mamy ich w Niemczech jedynie 55 tysięcy.
Zieloni chcą rygorystycznych standardów emisji dwutlenku węgla pochodzących z samochodów, a także przyjęcia na szczeblu europejskim zobowiązania, by po roku 2030 nowe auta otrzymywały zgodę na poruszanie się po drogach tylko wtedy, gdy będą one elektryczne lub na wodór.
Przez długi czas uznawano gaz ziemny za paliwo przejściowe na drodze od węgla i ropy w stroną odnawialnych źródeł energii. Uważasz, że to nadal aktualne? Pytam szczególnie w ważnym dla Polski kontekście Nord Stream 2. Co sądzisz na temat tej inwestycji?
Gaz ziemny może pomóc nam na drodze do czerpania energii w 100% ze źródeł odnawialnych. To jednak ważne, by nie uzależnić się od rozwoju tego źródła poprzez budowę nowej infrastruktury, która miałaby nam służyć przez kolejne dekady. Paryskie porozumienie klimatyczne jest tu jasne – najpóźniej do roku 2050 musimy wygasić wszystkie paliwa kopalne, w tym gaz ziemny.
Nord Stream 2 prowadzi nas tymczasem w odwrotnym kierunku. Stoi w sprzeczności z europejskimi celami w zakresie ochrony klimatu. To na dodatek najdroższa opcja dla jego odbiorców. Nie potrzebujemy nowych gazociągów, tylko więcej energetyki odnawialnej oraz efektywności energetycznej. Działania w tych kierunkach pomagają chronić klimat, zmniejszać nasze uzależnienie od importu surowców energetycznych – stają się też najtańszą opcją dla konsumentów.
Polska strategia klimatyczna zdaje się skupiać na redukowaniu emisji pochodzących z wydobycia węgla i jego spalania poprzez innowacje technologiczne (mające przynieść nam „czysty węgiel”), jak również na jego wychwycie z atmosfery za pomocą rozwiązań technologicznych (Carbon Capture and Storage – CCS) oraz naturalnych (lepsza gospodarka rolna i leśna). Uważasz, że takie podejście może nam pomóc w walce ze zmianami klimatu?
CCS nie jest moim zdaniem żadną odpowiedzią. Technologia ta obniża efektywność elektrowni węglowych do poziomu z lat 50. XX wieku (z 45 do 35%). Efektem jest wzrost zużycia węgla aż o jedną trzecią.
Dodajmy do tego nierozwiązane do tej pory kwestie, takie jak transport wychwyconego dwutlenku węgla na duże odległości czy jego bezpieczna i skuteczna utylizacja. Do osiągnięcia naszych celów klimatycznych potrzebujemy energetyki odnawialnej i efektywności energetycznej, a nie CCS.
Można tu wysunąć argument, że skoro Polska jest dziś tak bardzo uzależniona od węgla, to Unia Europejska powinna w mniejszym stopniu krytykować naszą politykę energetyczno-klimatyczną, a zamiast tego zaproponować Warszawie więcej środków na rzecz transformacji gospodarki w niskowęglowym kierunku. Uważasz, że kraje takie jak Polska powinny otrzymać więcej wsparcia?
Jedną z mocnych stron Unii Europejskiej jest partnerstwo i współdziałanie. Mamy w Europie szereg regionów węglowych – nie tylko Łużyce i Śląsk, ale również Zachodnia Macedonia czy niektóre rejony Hiszpanii. Wszystkie je (prędzej czy później) czeka niemała transformacja.
UE ma możliwość – a może wręcz obowiązek – pomagać im w dzieleniu się swoimi doświadczeniami oraz dobrymi praktykami z zakresu wcielania w życie idei sprawiedliwej transformacji. Bruksela może wspierać je w ich wysiłkach na rzecz wygaszania węgla poprzez dedykowane im formy wsparcia, takie jak środki na finansowanie badań i rozwoju czystych technologii energetycznych. Polska, dzięki wpływom z systemu handlu emisjami (ETS) i wysokiej zależności od węgla ma dziś niemało środków na tego typu cele.
Niektórzy naukowcy sugerują, że nie będziemy w stanie uniknąć katastrofy klimatycznej bez używania ryzykownych technologii (np. energetyki jądrowej) czy odwoływania się do geoinżynierii – np. emitowania do atmosfery związków siarki. Jak zapatrujesz się na takie pomysły?
Realizacja zapisów porozumienia paryskiego z pewnością nie będzie łatwa. Kluczowe jest tu natychmiastowe zabranie się do roboty. Im dłużej zwlekamy, tym trudniej będzie osiągnąć cel neutralności emisyjnej do roku 2050. Na pewno nie chcę przy tej okazji powrotu ryzykownych technologii, takich jak energetyka jądrowa. Jest ona zbyt niebezpieczna i za droga – szczególnie na dłuższą metę.
W kwestii geoinżynierii muszę zauważyć, że nie ma jej jednolitej definicji. Znaną metodą wychwytu dwutlenku węgla z atmosfery jest sadzenie drzew, a uregulowania poziomów pochłaniania i odbijania promieni słonecznych – malowanie domów na biało. Musimy korzystać z naturalnych form geoinżynierii. Jestem jednak zdecydowanie przeciwna pomysłom w rodzaju nawożenia oceanów czy emitowania siarki do atmosfery. Otworzylibyśmy w ten sposób prawdziwą puszkę Pandory.
W jaki sposób powinniśmy komunikować kwestie klimatyczne oraz związane ze zmianami klimatu wyzwania w najbardziej efektywny sposób? Czy możesz podzielić się pomysłami, realizowanymi na niemieckiej scenie politycznej?
Jeśli chcemy osiągnąć cele ochrony klimatu, do których zobowiązała się na szczycie klimatycznym w Paryżu w roku 2015 społeczność międzynarodowa, wówczas musimy skończyć z węglem. W kwestii potrzebnych do tego zmian strukturalnych rządy muszą opracować wizje naszej przyszłości – najlepiej z osobami bezpośrednio dotkniętymi zmianami, np. mieszkających w regionach górniczych.
Zarówno Zieloni, jak i inni interesariusze, przygotowali jak do tej pory bogaty zestaw propozycji. Znajdziemy wśród nich m.in. rozwijanie infrastruktury kolejowej oraz inwestowanie w technologie powiązane z cyfryzacją, a także transformacja systemu energetycznego finansowana z dedykowanych jej funduszy strukturalnych.
Jesteś współprzewodniczącą niemieckich Zielonych – partii, która cieszy się ostatnio dobrą passą w wyborach do Landtagów oraz w badaniach opinii publicznej. Jakie Twoim zdaniem są źródła tych sukcesów i jaką rolę odgrywają w nich kwestie klimatyczne?
Zielonym zależy na ochronie klimatu. Tego lata wszyscy w Europie przekonać się mogli na własnej skórze, w jaki sposób możemy cierpieć z powodu upałów i susz, które pogłębia kryzys klimatyczny. Odnawialne źródła energii stają się coraz tańsze, paliwa kopalne z kolei – coraz droższe, jako że ich cena musi uwzględniać ich negatywny wpływ na środowisko i nasze zdrowie. Rozwijając technologie ochrony klimatu przyczyniamy się zresztą również do tworzenia setek tysięcy miejsc pracy.
Jesteśmy pierwszym pokoleniem, które widzi skutki zmian klimatu – i ostatnim, które może coś w tej sprawie zrobić. To fakt, który ludzie zaczynają coraz lepiej rozumieć.
Annalena Baerbock będzie gościnią konferencji „Towards a New Climate”, organizowanej 11 grudnia w Katowicach m.in. przez Zieloną Fundację Europejską (Green European Foundation), Fundację im. Heinricha Boella oraz Fundację Strefa Zieleni.
Zdj. Guido Sutthoff na licencji CC BY-SA 4.0
Pielgrzymka klimatyczna z Watykanu na COP24 w Katowicach na przedostatnim etapie swojego marszu dotarła do Imielina w woj. śląskim. Tam pielgrzymi z całego świata spotkali się z lokalną społecznością sprzeciwiającą się rozbudowie kopalni węgla kamiennego należącej do Polskiej Grupy Górniczej (PGG). 6 grudnia pielgrzymi i mieszkańcy Imielina wzięli udział we wspólnej mszy i wykonali pamiątkowe zdjęcie, na którym trzymają litery układające się w świetlny napis “Chrońmy klimat, chrońmy ludzi”.

Foto: Greenpeace Polska
Pielgrzymka klimatyczna podąża przez ponad 1500 km z Watykanu do Katowic, gdzie odbywa się szczyt klimatyczny COP24. W trakcie dwumiesięcznej, pieszej wędrówki pielgrzymi z całego świata, m.in. z Azji, krajów wyspiarskich Pacyfiku, ale też z Ameryki i Europy podkreślali, że pielgrzymują w imię sprawiedliwości klimatycznej. Jak mówią, już dzisiaj na świecie miliony ludzi cierpią z powodu kryzysu klimatycznego i wywołanego przez niego katastrof takich jak susze, powodzie czy tajfuny.
– Papież Franciszek wielokrotnie przypominał ludziom na całym świecie, że „niszczenie natury jest współczesnym grzechem”. Zmiana klimatu powoduje coraz bardziej gwałtowne sztormy, pustynnienie Ziemi, wzrost poziomu mórz. Dlatego dzisiaj wzywamy światowych liderów do podjęcia zdecydowanych działań na rzecz ochrony klimatu i solidaryzujemy się ze społecznością Imielina – powiedział Yeb Saño, idący na czele pielgrzymki.
W trakcie przemówienia w kościele pod wezwaniem Matki Boskiej Szkaplerznej w Imielinie Yeb Saño wyraził swą solidarność z mieszkańcami, którzy bronią swoich domów przed rozbudową kopalni Piast-Ziemowit.
– Traktujemy społeczność Imielina jako zieloną oazę, która udziela nam schronienia na naszej drodze i solidaryzujemy się z wami w walce o wasze domy, waszą wodę i o waszą społeczność zagrożoną rozbudową kopalni. Jesteśmy z wami i z waszym dążeniem do wychowania waszych rodzin w pokoju – mówił Yeb Saño.

Foto: Greenpeace Polska
Mieszkańcy Imielina protestują przeciwko planom rozbudowy kopalni Piast-Ziemowit o złoże Imielin-Północ. Wydobycie węgla ma być dokonywane z płytkich pokładów zaczynających się zaledwie 180 metrów pod ziemią, a fedrunek ma być prowadzony najtańszą, agresywną metodą “na zawał”. Eksploatacja zagraża również podziemnemu zbiornikowi wody, znajdującemu się pod miejscowością.
– Imielin jest dobrym miejscem do życia. Chcemy nadal tutaj wychowywać nasze dzieci. Gdy budowaliśmy nasze domy, spółka zarządzająca kopalnią zapewniała nas, że tu wydobycia nie będzie. Obawiamy się o nasze zdrowie i życie, bo nasze domy nie są zabezpieczone przed szkodami górniczymi, a jak wskazują ekspertyzy wydobycie węgla metodą na zawał może doprowadzić do znacznych zniekształceń terenu, obserwowanych już w okolicy – mówi Alicja Zdziechiewicz ze stowarzyszenia “Zielony Imielin”.
Zdaniem Greenpeace Polska, Imielin jest przykładem przemian dokonujących się na Śląsku. Według przeprowadzonych w listopadzie badań opinii publicznej 65% mieszkańców województwa śląskiego popiera odejście od węgla w kierunku źródeł odnawialnych do 2030 roku. [1]
– Górny Śląsk nie jest już regionem jednolicie czarnym, ma dużo więcej barw. Mając na uwadze potrzeby ochrony klimatu i transformacji polskiej energetyki, rządzący powinni wyjść naprzeciw tym wyzwaniom i skupić się na zapewnieniu sprawiedliwej transformacji regionu – tak, by kurczenie się przemysłu wydobywczego nie spowodowało problemów społecznych, a mieszkańcy mieli szansę na godną pracę w innych sektorach gospodarki – podkreśla Marek Józefiak z Greenpeace Polska.
7 grudnia rano pielgrzymi odwiedzą imielińskie szkoły i będą rozmawiać z najmłodszymi o ochronie klimatu i ochronie ludzi przed negatywnymi skutkami zmiany klimatu. Następnie udadzą się do Katowic, gdzie m.in. spotkają się z arcybiskupem Wiktorem Skworcem oraz ze społecznością katolicką i zakończą swoją pielgrzymkę.
Przypisy:
[1] Badanie opinii publicznej “Stosunek Polaków i mieszkańców województwa śląskiego do odejścia Polski od produkcji energii z węgla”: http://www.greenpeace.org/poland/pl/press-centre/dokumenty-i-raporty/Stosunek-Polakow-do-odejscia-Polski-od-produkcji-energii-z-wegl
żródło: Greeenpeace: Informacja prasowa, Katowice, 6.12. 2018 roku
Globalne ocieplenie z perspektywy mieszkanki Filipin. Wywiad z aktywistką Greenpeace, Joanną Sustento, która straciła prawie całą rodzinę, kiedy w Filipiny uderzył tajfun Haiyan. „Najpierw to czysta abstrakcja. Potem umierasz”.
Aleksandra Wilkos: Witaj, Joanno, bardzo się cieszę, że mogę z Tobą porozmawiać. Wiemy, że walczysz o sprawiedliwość klimatyczną, więc chciałam Cię zapytać, co ona dla Ciebie oznacza.
Joanna Sustento: Myślę, że to proste pytanie. Istotą sprawiedliwości klimatycznej jest dążenie pociągnięcia do odpowiedzialności [trucicieli], aby bronić naszego ludzkiego prawa do godnego i przyzwoitego życia. Kiedy rozmawiamy o zmianach klimatu, powinniśmy wyjść z rozmów o wzroście temperatury w oceanach, umierających niedźwiedziach polarnych w Arktyce i tym podobnych. To ważne, ale dla nas zmiana klimatu jest niemal namacalna. Oznacza utratę rodziny i bliskich. Oznacza utratę naszych domów. Zmiana klimatu to śmierć ludzi – taka właśnie jest teraz stawka. Ludzie mówią o tym, jakby to miało się dopiero wydarzyć, a tymczasem to od lat już trwa.
Zmiana klimatu nie jest abstrakcyjna dla Ciebie czy Twojej społeczności. Czy zauważyłaś zmianę w myśleniu ludzi pod wpływem Hayiana? Zwłaszcza wśród młodych ludzi.
Myślę, że wpłynęło na nas wszystkich. Znaliśmy tajfuny przed Heianem, ale nigdy nie były aż tak potężne. Doświadczyliśmy wielu i przywykliśmy do ciągłych ostrzeżeń. Po Heianie ludzie wyczulili się, myślę że teraz jest więcej osób, które chcą się zaangażować, niekoniecznie młode. Osoby ze wszystkich grup wiekowych w naszej społeczności pracują nad tym, by zwiększyć swoją świadomość.
Ale podkreślam – tajfuny to dla nas chleb powszechni. To, czego brakuje, to wiedza na temat ich przyczyn i tego, kto jest odpowiedzialny za zmianę klimatu. To ważne dla każdego z nas i dlatego uważam, że tak ważne jest to, by edukować ludzi.
To niesamowite, co robisz, zwłaszcza w jaki sposób dzielisz się trudnymi doświadczeniami. Kiedyś powiedziałaś, że to może przytrafić się każdemu, dlatego zmiany są konieczne. Jakich zmian oczekujesz od Europy, od przywódców europejskich?
Kraje Europy mają dużo do powiedzenia, mają potężne rządy. Ci przywódcy są na swoich stanowiskach nie bez przyczyny, a ponadto mają wiedzę na temat przyczyn zmian klimatu i zmianę, by coś zmienić. Lwia część emisji dwutlenku węgla na świecie wynika ze stawiania na piedestał zysku zamiast praw człowieka. To się dzieje na naszych oczach.
Wielcy truciciele są chciwi i krótkowzroczni i tylko dlatego, że konsekwencje nie uderzają w nich samych, są obojętni. Tak, jak gdyby były w pełni bezpieczni, a tak nie jest.
Może ludzie są denialistami, kiedy coś nie dzieje się w ich sąsiedztwie? Unikają poczucia winy, trudnego i nieprzyjemnego uczucia, więc je wypierają. Oczywiście nie usprawiedliwia ich to.
I właśnie dlatego to ja wiele przeszłam, a nie oni. Nie miałam żadnego wyboru, za to oni go mają. To my cierpimy przez ich chciwość. To my mamy opowieści do wysłuchania. Nie mieliśmy wyboru, ale teraz go mamy jako społeczność, bo wierzę, że nasze historie przybliżają naukę o zmianach klimatu. Ciągle rozmawiamy o grafach, faktach, figurach, liczbach… oczywiście to ma znaczenie, ale nikt tego nie słucha. Potrzebujemy, by każdy zobaczył oczyma duszy przyszłość, burze, by wyobraził sobie poszukiwania zaginionych dziewcząt, matki śpiące przy zwłokach swoich dzieci, ojca walczącego o przetrwanie jego rodziny po tym, jak stracili wszystko. Każdy ma bliskich, których darzy uczuciem i których nie chce stracić. Przyjaciół, dom, rodzinę.
Te korporacje, ci światowi liderzy i rządy też potrzebują tych opowieści, żeby przypomnieć sobie, że to dotknie nas wszystkich. Na szczycie są zajęci negocjowaniem rozwoju i profitu, podczas gdy już teraz ludzie umierają. Pięć lat po super tajfunie niektórzy ludzie nadal nie zdołali odbudować swoich domów. Wyobraź sobie wychodzenie z jednej tragedii gdy nadciąga kolejna wichura. W tej sytuacji ludzie nie robią już dalekosiężnych planów.
Co w takim razie Cię napędza? Co daje Ci energię do walki? Do bycia aktywistką?
Czuję, że nie mam wyboru. To się zaczęło rok po tym, jak ja i mój brat byliśmy w domu babci. Próbowaliśmy zabezpieczyć dom przed burzą i byłam wykończona. Zadałam sobie pytanie: czy to wszystko, co możemy zrobić? Czekać na kolejną burzę?
Co prawda my już byliśmy zaprawieni w bojach i dostosowaliśmy się przez długi czas. Pochodzę z silnej społeczności, która jest dumna z tego, że może sobie ze wszystkim poradzić. Kto jednak chce tak żyć z dnia na dzień? Chcę, by moi bliscy, moja rodzina i rodzina, którą założę, byli bezpieczni.
Kiedy supertajfun Haiyan uderzył, pozostawił zgliszcza, ale wzbogaciliśmy się o opowieści. Wiem, że te opowieści mają moc.
A jak my, zwykli szarzy ludzie, możemy pomóc?
Prawdę mówiąc nie wiem, jak udzielić odpowiedzi na to pytanie. To, co teraz robię, może nie pasować do Ciebie. Moim zdaniem to kwestia wejrzenia w siebie. Zapytaj samą siebie: co mogę zrobić? Jak mogę się dołożyć? Co chcę z siebie dać? Pewnie wiesz jak to jest, kiedy inni ludzie Ci dają rady albo coś Ci narzucają, to nie jest to szczere, nie wypływa z Ciebie. Wtedy nie jest się wytrwałym. Bądź szczera sama ze sobą. Jestem pewna, że zwykły zjadacz chleba ma wiele do zaoferowania.
Jak edukujesz ludzi?
Powoli. Dopiero zaczynamy, ale brakuje bezpiecznej przestrzeni, by dzielić się opowieściami. Ale kiedy to ma miejsce, musi wytworzyć się więź – to nieuniknione. Zorganizowaliśmy żywą bibliotekę, gdzie zebraliśmy wielu opowiadaczy. Były już historie o sprawiedliwości klimatycznej, prawach społeczności LGBT, prawach pracy, a teraz będzie kolejne o ludziach wobec wielkich trucicieli. Ci ludzie zostali zaproszeni na posiedzenia jawne, by tam podzielić się swoimi przeżyciami. Takie historie wspierają proces zdrowienia, bo burzą bariery.
Myślę, że storytelling jest bardzo ważny, bo zmiany klimatu mogą się wciąż wydawać bardzo abstrakcyjne dla ludzi.
Najpierw to czysta abstrakcja. Potem umierasz.
First, it’s abstract. Then you die.

Foto: Greenpeace International
Joanna Sustento jest młodą edukatorką i pisarką, która straciła znaczną część swojej rodziny w supertajfunie Jolanda (znanym też jako supertajfun Haiyan), najsilniejszym w historii tajfunie jaki uderzył w ląd. Pomimo głębokiej tragedii Joanna znalazła siłę do tego, by dzielić się tym, co dla mieszkańców zniszczonego Taclobanu oznacza zmiana klimatu:
– Reszta świata nie musi doświadczyć takiego cierpienia jak my – mówi Joanna Sustento.
Joanna przyjedzie do Polski w przededniu szczytu klimatycznego COP24 w Katowicach, aby podzielić się osobistą historią i spotkać się z osobami z innych społeczności, które odczuwają skutki zmiany klimatu lub działają na rzecz tego, by powstrzymać katastrofę klimatyczną. Łączy ich wspólny cel: nikt nie powinien przechodzić przez to, czego doświadczyła Joanna i jej społeczność w Tacloban.
Zmiana klimatu to poważne zagrożenie dla życia na naszej planecie. Zostało już mało czasu, by zapobiec jej najbardziej katastrofalnym skutkom, takim jak supertajfun Jolanda. Liderzy polityczni i biznesowi muszą podjąć natychmiastowe kroki w celu ograniczenia emisji gazów cieplarnianych. Joanna, która jest mocno zaangażowana w działania międzynarodowego ruchu klimatycznego, apeluje o sprawiedliwość klimatyczną.
– Tajfun Haiyan zabrał tysiące istnień ludzkich. Pięć z nich to moi rodzice, brat, szwagierka i 3-letni siostrzeniec. Tylko ja i mój starszy brat ocaleliśmy – opowiada o swojej historii Joanna.
Joanna będzie w Warszawie i Katowicach od 2 do 10 grudnia.
Jeśli podoba Ci się to, co robimy, prosimy, rozważ możliwość wsparcia Zielonych Wiadomości. Tylko dzięki Twojej pomocy będziemy w stanie nadal prowadzić stronę i wydawać papierową wersję naszego pisma.