Podziwiam Panskiego rozmowce – pracuje ciezko i studiuje. Potrafil pracowac i 100 godzin w miesiacu, na wymagajacym kierunku… Rzczej nie ma zycia towarzyskiego. I snu, zapewne.
Mialem kiedys do czynienia ze studentami z wymagajacego kierunku (Politechnika, wydzial mechaniczny); pracowali, zawalali czeesto zaliczenia, musieli placic za odrabianie zajec. Ci, ktorzy byli zdolni, i bez noza finasowego na gardle (niewielu niestety – to o finansach), studiowali po nocach i dostawali stypendia naukowe za wyniki w nauce.
czytalem kiedys o studenach medycyny z Harwardu – studia sa tak drogie, ze nikt nie odwaza podjac sie pracy, bo grozi to powtarzaniem roku, ktory kosztuje wiecej niz mogliby zarobic w barach czy restauracjach; zwykle zadluzaja sie po uszy. Sa starsi, juz z jednym dyplomem w kieszeni, to pewnie tez powod bardziej racjonalnego spojrzenia na finanse i studia (plus dostepnosc (?) kredytow).

Co do Japonii. tutaj nieco sie przyczepie do Panskich zrodel i wnioskow.
W firmie japonskiej (raczej takiej wiekszej) liczy sie lojalnosc i przynaleznosc do grupy, stad pensje i awanse zwiazane sa ze stazem pracy. Ale sa 2 sciezki kariery: 'kierownicza’ i 'specjalista’. Specjalista nie awansuje, chociaz jego pensja rosnie, bo zalezy od stazu pracy (oczywiscie, jesli w ogole sa podwyzki w firmie). Wiekszosc 'kierownikow’ zatrzymuje sie na pewnym stopniu swojej kariery; niewielu z ich grupy 'stazowej’ idzie wyzej; na ich miejsce moga wejsc mlodsi. Ci’zatrzymani’ nie sa juz tak mobilni, a jak ich mlodszy kolega wyprzedzi, to raczej sa juz wszyscy na bocznicy kariery zawodowej. I od lat ’90 zwykle zwalniano takich 45-50 letnich kierownikow, aby obnizyc koszty, i zrobic wiecej miejsca dla mlodszych (aby nie bylo tego 'przeskakiwania’).

|co do konsensusu w zarzadzaniu firma japonska. Obawiam sie, ze cos takiego nie istnieje. Istnieje grupa i identyfikacja jednostki z celami grupy – to prowadzi to wspolnego poszukiwania usprawnien w pracy. ale nie zarzadzaniem; oczywiscie zmiana organizacji, by poprawic jakosc czy obnizyc koszty – tak, ale nie dyskusja, czy mamy pracowac po 8 czy po 12 godzin. Tam pracuja tyle, ile oczekuje sie, ze bedzie najlepsze dla firmy. O organizacji pracy jak w kinie p. Tomka to zadecydowliby szefowie, jestem o tym przekonany.
Na czym polega tam konsensus? Jesli mozliwe, nie narzuca sie rozwiazan sila (choc, gdy wygodne czy malo czasu- bywa i tak); decyzje powinny zostac zrozumiane i zinternalizowane przez podwladnych – czlonkow grupy. W zwiazku z tym pozwala sie na wypowiedzenie opinii – ale w charakterystyczny sposob. Spoleczenstwo jest autorytarnie zorganizowane i hierarchiczne (vide film 'Rising Sun’ z Seanem o Connerym – policjantem szukajacym mordercy wsrod Japonczykow); slowo kogos stojacego wyzej nie podlega juz dyskusji – w zwiazku z tym przelozony pyta o zdanie zaczynajac od najnizej stojacego w hierarchii grupy. Jesli nie chce dyskusji, to oznajmia i wszyscy grzecznie przyjmuja to do wiadomosci. To jest spoleczenstwo, gdzie jest wiele delikatnosci i szanowania sie nawzajem, ale w relacjach w firmie mamy do czynienia z czysta wladza i sila; jesli ktos to kwestionuje to – o ile nie ma wladzy – zle sie to konczy dla delikwenta; kazdy musi znac swoje miejsce i to zaakceptowac. To jest kulturowe – przez kilkaset dobrych lat wpajano ten system w ludzi. Posluszenstwo i koniecznosc wypelniania roznych spolecznych zobowiazan (’giri’); kto tego nie rozumie i nie chce sie dostosowac, to zostanie przez grupe wyalienowany; 'na sterczacy gwozdz spadnie mlotek’. Raczej nie pokochalibysmy 'drugiej Japonii’. Polecam lekture 'The Enigma of Japanese Power’ – holenderskiego pisarza Karela van Wolferena, czy 'Straight Jacket Society’ – japonskiego profesora Masao Miyamoto (z Juzo Itami). Sa tez ciekawe filmy na YouTubie – o transformacj spoleczenstwa na poczatku lat 60 (jak spacyfikowano konflikt spoleczny, wynikajacy z jawnej hierarchii i wladzy – ukryto to nieco, z odrobina socjotechnik, stare dobre metody Kempentai); polecam krytyczne obejrzenie filmow takich jak 'Listy z Iwo-Jimy’ czy 'Yamato’ – to z tych nowszych; lektura 'Shoguna’ tez moze pomoc. Albo jakas ksiazka o historii Japonii (kiedys jakas 3-tomowke przeczytalem), tam ciekawym jest rozprawienie sie z religia w japonii (drugi osrodek wladzy) czy wlasnie struktura prawno-spoleczna okresu shogunatu (to bylo 250 lat ich stabilnej historii).